Деструктивті діни ағымдар адамның діни сенімін өз мүддесіне пайдаланып, оның санасына, дүниетанымына және мінез-құлқына ықпал етуге тырысады. Олардың басты мақсаты – адамды қалыптасқан әлеуметтік ортасынан ажыратып, өз идеологиясына толық тәуелді ету.
Оларды ажыратуға көмектесетін негізгі белгілер мыналар:
1. Қоғамнан оқшаулау. Адамды туған-туысынан, достарынан, әріптестерінен алшақтатып, тек өз ортасымен араласуға итермелейді.
2. Өзгеше көзқарастағыларды жоққа шығару. Өз ұстанымын ғана ақиқат деп танып, өзге пікірдегі адамдарды адасқан, имансыз немесе жау ретінде көрсетуі мүмкін.
3. Сананы бақылау. Адамның сыни ойлау қабілетін әлсіретіп, кез келген мәселені топ жетекшісінің немесе уағызшының сөзімен бағалауға үйретеді.
4. Қорқыныш пен кінә сезімін пайдалану. Діни жазалау, тозақ азабы, күнә және ақырет тақырыптарын адамның психологиялық қысымға түсу құралына айналдырады.
5. Отбасылық құндылықтарды әлсірету. Ата-ананың, жұбайының, жақындарының пікірін елемеуге, тіпті олармен қарым-қатынасты үзуге үндейді.
6. Заң мен мемлекеттік институттарды мойындамау. Зайырлы мемлекеттің заңдарын теріске шығарып, өздерінің діни ережелерін қоғам заңдарынан жоғары қоюға тырысады.
7. Қаржылық тәуелділік қалыптастыру. Топтың қажетіне ақша беруді талап етуі, табысын бақылауы немесе материалдық мүддесін діни міндет ретінде көрсетуі мүмкін.
8. Ақпараттық оқшаулау. Басқа діни ғалымдарды тыңдауға, дәстүрлі ақпарат көздерін пайдалануға тыйым салып, тек өздеріне тиімді ақпаратты таратады.
9. Дәстүр мен ұлттық құндылықтарды терістеу. Ұлттық салт-дәстүрді, мәдени мұраны немесе тарихи қалыптасқан діни тәжірибені адасушылық ретінде көрсетуі мүмкін.
10. Соқыр бағынуды талап ету. Жетекшінің сөзіне күмән келтірмеуді, оның шешімдерін талқылаусыз орындауды талап етеді.
Маңызды ескерту: Діни киім үлгісі, сақал қою, намаз оқу, белгілі бір діни ұстанымды таңдау өздігінен деструктивті ағымның белгісі болып саналмайды. Негізгі өлшем – адамның еркіндігіне қысым жасау, санасын бақылау, қоғамнан оқшаулау, өшпенділікке немесе заңсыз әрекеттерге итермелеу.
Түйін: Дін адамды ізгілікке, жауапкершілікке және рухани кемелдікке жетелеуі керек. Ал адамды отбасынан, қоғамынан ажыратып, өзгелерге қарсы қоюға бағытталған кез келген әрекетке сын көзбен қарау қажет.
Ж.Бақытбек











