Қазақстан 28–30 қазан аралығында Нидерландта өткен Расизм мен кемсітушілікке қарсы күрес жөніндегі V ЮНЕСКО жаһандық форумына алғаш рет қатысты. Форумға Орталық Азиядан қатысқан жалғыз ел бола отырып, Қазақстан қоғамдық поляризацияны еңсеру және мәдениаралық пен дінаралық диалогты нығайту бойынша халықаралық пікірталасқа өз үлесін қосты.
Форумға қатысу халықаралық сарапшылар қауымдастығына этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайтудың қазақстандық тәжірибесін таныстыруға, сондай-ақ Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері Съезінің Хатшылығы мен Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығының серіктестік географиясын кеңейтуге мүмкіндік берді. ЮНЕСКО, еуропалық институттар және халықаралық сарапшылар қауымдастығы өкілдерімен жаңа жұмыс байланыстарын орнатудың ерекше маңызға ие болды.
Нидерланд Үкіметінің қолдауымен өткен форум расизмге, кемсітушілікке және қоғамдық поляризацияның күшеюіне байланысты қазіргі заманғы сын-қатерлерді талқылау үшін мемлекеттік қайраткерлерді, БҰҰ жүйесінің өкілдерін, ғалымдар мен құқық қорғаушыларды біріктірді. Ресми бағдарламаға Нидерланд Королі Виллем-Александр, ЮНЕСКО басшылығының, еуропалық құрылымдар өкілдері және танымал халықаралық сарапшылар қатысты.
Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығының Басқарма төрағасы Гүлсана Қожабай «Мәдениаралық және дінаралық диалог. Бөлінген қоғамдарда көпірлер орнату» панельдік сессиясында сөз сөйледі. Пікірталасқа сондай-ақ белгілі халықаралық сарапшылар, атап айтқанда профессор Азза Карам, раввин Лоди ван дер Камп, ЮНЕСКО кафедрасының меңгерушісі Дарла Дирдорф және құқық қорғаушы Ахмед Шахид қатысты.
Баяндаманы түйіні ретінде қоғамдық келісімді тек декларациялар арқылы қамтамасыз ету мүмкін еместігіне негізделген қазақстандық тәсіл ұсынылды. Ол әртүрлі қауымдастықтар арасындағы тұрақты өзара әрекеттестікті, сенімді нығайтуды және ортақ міндеттер бойынша бірлескен жұмысты талап етеді.
Қазақстанның тарихи тәжірибесіне жүгіне отырып, Гүлсана Қожабай АЛЖИР лагері тұтқындарының тарихын мысалға келтірді, оларға жергілікті тұрғындар дәстүрлі құрт кесектерін тас ретінде лақтырып, жасырын тамақпен қамтамасыз еткен. Бұл мысал ең ауыр замандардың өзінде адамгершілік қорқыныш пен бөлінушілікті жеңе алатынын еске салатын белгі болды.
Бұл дәстүрдің практикалық жалғасы ел ішіндегі қоғамдық диалогты дамыту бойынша жүйелі жұмыс болды. Форум қатысушылары Қазақстанда жүргізіліп жатқан конституциялық өзгерістермен және мемлекет пен қоғамның өзара әрекеттестігінің жалпыұлттық алаңы ретіндегі Халық кеңесі бастамасымен таныстырылды. Діни бірлестіктермен тұрақты жұмысқа, соның ішінде дөңгелек столдарға, конференциялар мен бірлескен бастамаларға, сондай-ақ Рухани келісім күніне арналған іс-шараларға жеке назар аударылды.
Халықаралық деңгейде бұл тәсіл 2003 жылдан бері Астанада әртүрлі конфессия өкілдерін біріктіретін Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің Съезі арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың басшылығымен Съезд дінаралық ынтымақтастықтың практикалық күн тәртібін дәйекті түрде дамытуда. Оның Хатшылығының жұмысын Қазақстан Республикасының Вице-президенті Ерлан Карин басқарады.
Диалогтан бірлескен әрекеттерге көшудің мысалдары ретінде 2026 жылдың қазан айында Съезд Хатшылығы қабылдаған діндердің климаттың өзгеруіне қарсы күрестегі рөлі мен дін саласындағы жасанды интеллектті қолданудың этикалық кодексі туралы құжаттар, сондай-ақ Қасиетті Тақпен ынтымақтастықта әзірленген Жазылмайтын дертке шалдыққан баланың құқықтары жөніндегі мақұлданған Хартия ұсынылды.
Қарулы қақтығыс аймақтарынан азаматтарды қайтару мен реинтеграциялаудың кешенді гуманитарлық тәсілінің мысалы ретінде «Жусан» операциясына ерекше назар аударылды. Мемлекеттің қоғамдық ұйымдармен, психологтармен, әлеуметтік және діни мамандармен бірлескен жұмысы адамдарды отанға қайтаруға ғана емес, сонымен қатар олардың қоғаммен байланыстарын қалпына келтіруге, білім алуына, психологиялық көмекке және дербес өмір сүру мүмкіндіктеріне бағытталды.
«Диалог өзінен-өзі пайда болмайды. Адамдар кездесіп, бір-бірін танып, бірге жұмыс істей алатын жағдайлар жасау қажет. Көпірлерді орнату адамдарды біріктіріп қана қоймай, сонымен бірге олардың дүниетанымына әсер етіп, сенім деңгейін арттыруды білдіреді», деп атап өтті Гүлсана Қожабай.
Талқылау барысында табысты бастамалардың ықпалын халықаралық конференциялардан тыс жерлерге қалай кеңейту керектігі туралы мәселе де көтерілді. Перспективалы бағыттар қатарында өзара әрекеттесудің тұрақты алаңдары, жастармен және бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс, шынайы адами оқиғаларды тарату, сондай-ақ диалог нәтижелерін сенім деңгейі және бірлескен жобалардың тұрақтылығы арқылы бағалау белгіленді.
Қатысудың маңызды нәтижесі форум алаңындағы жұмыс байланыстары мен келіссөздер болды. Гүлсана Қожабай Нидерландтың Кемсітушілік пен расизмге қарсы күрес жөніндегі Ұлттық үйлестірушісі Рабин Балдьюсингхпен және ЮНЕСКО басшылығының өкілі Денизи Пирес де Карвальюмен ынтымақтастық перспективаларын талқылады. Назар орталығында бірлескен бастамаларды дамыту, сараптамалық өзара әрекеттестікті кеңейту және Съездің практикалық тәжірибесін халықаралық бағдарламаларға енгізу мүмкіндіктері болды.
Сапар аясында Қазақстан Республикасының Нидерланд Корольдігіндегі Елшісі А.А.Рахметуллинмен де жұмыс кездесуі өтті.
Халықаралық орталық үшін форум адам құқықтары, білім беру, мәдениаралық өзара әрекеттестік және әлеуметтік бірлік саласында жұмыс істейтін еуропалық және халықаралық серіктестердің кең ауқымына шығуға мүмкіндік берді. Бұл ынтымақтастық Съездің қалыптасқан халықаралық байланыстарын толықтырып, бірлескен жұмыстың қосымша бағыттарын ашады.
Кездесулердің қорытындысы бойынша ЮНЕСКО-мен және еуропалық серіктестермен одан әрі өзара әрекеттестік перспективалары, оның ішінде 2028 жылы Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің IX Съезін дайындау контекстінде белгіленді. Ынтымақтастықтың нақты форматтары кейінгі консультациялар барысында талқыланады.
Қазақстанның Расизм мен кемсітушілікке қарсы күрес жөніндегі ЮНЕСКО жаһандық форумына алғаш рет қатысуы қазақстандық диалог тәжірибесін жаңа халықаралық алаңда ілгерілетуде және Съезд бастамалары мен қоғамдық поляризацияны еңсерудің жаһандық күн тәртібі арасындағы байланыстарды нығайтудағы маңызды қадам болды.
