Халықаралық Түркі академиясының ғылыми жобасы аясында бес томдық «Түркі руникалық жазба ескерткіштерінің каталогы» жарық көрді. Бұл туралы тарих ғылымдарының докторы, Академия қызметкері Нұрдин Усеев мәлімдеді, деп 24kg жазды.
Оның айтуынша, басылымды әзірлеу жұмыстары 2023 жылы басталып, зерттеуші Напил Базылханмен бірлесіп жүргізілген. Жобаны жүзеге асыруға Академия президенті Шахин Мұстафаев елеулі үлес қосқан.
Аталған еңбекте алғаш рет VII–IX ғасырларға жататын, көне түркі тілінде түркі руникалық жазумен жазылған барлық жазба ескерткіштер бір жүйеге келтіріліп, кешенді түрде ұсынылған.
Каталогта әрбір ескерткіш туралы толық мәлімет берілген: табылған орны мен уақыты, түпнұсқа мәтін, транскрипциясы, оқылымы және түрік тіліне аудармасы, сондай-ақ графикалық көшірмелері мен фотосуреттері қамтылған.
Зерттеу нәтижесінде Еуразия аумағында 689 түркі руникалық жазба ескерткіші анықталған. Олардың басым бөлігі Сібір мен оған іргелес өңірлерде шоғырланған: 187-сі Енисей алабында, 106-сы Алтай Республикасында табылған. Сондай-ақ Моңғолияда — 146, Қытайда — 68 ескерткіш анықталған.
Қырғызстан аумағында 59 ескерткіш тіркелген.
Орталық Азияның өзге елдерінде олардың саны салыстырмалы түрде аз: Қазақстанда — 20, Өзбекстанда — 15, Тәжікстанда — 4. Кавказ өңірінде 44 нысан анықталған.
Негізгі таралу аймағынан тыс жерлерде де жекелеген олжалар бар: Венгрияда — 15, Украинада — 5, Эстонияда — 2, Түркия мен Сирияда — бір-бірден. Тағы 16 ескерткіш Байкал–Лена өңірінде табылған.
Жалпы мәтіндерде 1 823 лексикалық бірлік, 485 антропоним, 59 этноним, 145 топоним және 17 теоним тіркелген. Бұл деректер тарихи-лингвистикалық және этномәдени зерттеулер үшін ерекше маңызды.
Сондай-ақ графикалық реконструкциялар мен фотоматериалдардың басым бөлігі авторлардың көпжылдық далалық зерттеулері барысында жинақталғаны атап өтілді.
