Сұрақ: Ханафи мәзһабында жұма намазын оқу үшін мемлекет басшысының рұқсаты керек пе?
Жауап: Алла Тағала «Жұма» сүресiнің 9-аятында: «Әй, мүминдер! Жұма күнi жұма намазына азан шақырылса, Алланы еске алуға (намазға) асығыңдар да, сауданы тоқтата тұрыңдар. Біле-білсеңдер, сендер үшін осы жақсы» – деп бұйырады.
Алла Елшісі (с.ғ.с.) өзінің хадис-шәриптерінің бірінде: «Жамағат болып жұма намаз оқу – әрбір мұсылман үшін парыз. Бұл үкім төрт адамға жүрмейді. Олар: құл, әйел, сәби және науқас адамдар» (Әбу Дәуд, «Салат», 4), – деп мұсылман баласы үшін бұл ғибадаттың парыз екенін ескертеді.
Ханафи мәзһабы ғұламаларының көзқарасынша жұма намазын оқу үшін мемлекет басшысының рұқсаты болуы керек. Оған қатысты мынадай бірнеше дәлелдер келтірген:
Біріншіден, Жәбир (р.а.) риуаят еткен хадиске сүйенеді: «Алла Елшісі (с.ғ.с.): Уа, адамзат! Өлмей тұрып, Аллаға тәубе жасаңыз. Мүмкіндігіңіз болса, ізгі амалдар істеуге ұмтылыңыз. Алланы ұдайы еске алып, жария және құпия садақа беріп, Алланың ақысын орындасаңыз – рызық пен жәрдемге (Алланың) ие боласыз, рахат күй кешесіз. Біліп қойыңыздар, сіздер өмір сүріп отырған жыл, ай, күндерде және қиямет қайымға дейінгі уақытта Алла сіздерге жұма намазын оқуды парыз етті. Мен өмір сүрген уақытта және менен кейін әділ немесе залым бір билеуші бастарыңызға келгенде де кімде-кім жұма намазына немқұрайлық танытып, тәрк етсе, Алла оның екі жағасын бір жерге келтірмесін, ісіне береке бермесін. Тәубе етпесе, мұндай адамның намазы, оразасы, зекеті, қажылығы және жасаған қайырлы істері қабыл болмайды…» (Ибн Мәжа, Фардул-жума, 1081).
Ханафи ғұламалары осы хадис мәтініндегі Алла Елшісінің (с.ғ.с.) «менен кейін әділ немесе залым бір билеуші бастарыңызға келгенде…» деп жұма намазын оқуға мемлекет басшысының рұқсаты қажет екенін меңзеп тұр деп біледі.
Екіншіден, Әбу Абдуллаһ (р.а.) риуаят еткен мына хадисті алға тартады: «Зекет (оны жинау), һад (Құранда Алланың өзі кескен жазалар), ғанимат (олжа алу) және жұма намазы (оқу) мемлекет басшысының рұқсатымен болады» (Ақһамул-Құран, ІІІ, 283).
Хадисте зекет жинауға, һад жазаларын қолдануға, ғанимат алуға мемлекет басшысы рұқсатының болуы аса маңызды екендігі һәм жамағаттың жиылып жұма намазын оқуына да мемлекет басшысының рұқсаты аса қажет екендігі тайға таңба басқандай айтылған.
Үшіншіден, «мемлекет басшысы шарт етіп қойылмаса, бүлік болуы ықтимал, ал мемлекет басшысының рұқсаты болса, бүлік болмайды» (Имам Сарахси, «әл-Мабсуд», ІІ, 41, Касани, Бәдайус-санай, ІІ, 192-193 бб) деген сәдди-зарайғ* қағидасын негізге алады.
Ханафи ғұламалары арқа сүйеген бұл дәлелдерге, әсіресе жоғарыда көрсетілген хадистердің дәрежесіне қатысты өзге мәзһаб өкілдерінің сын-пікірлері (ихтилаф) бар екені белгілі.
Әйткенмен, Имам Ағзам Әбу Ханифаның белді шәкірті Мұхаммед әш-Шайбаниден бастап, Имам Сарахси, Имам Бәздауи, Имам Касани, Имам Маргинани, Имам Жассас, Имам Тахауи және т.б. ханафи ғұламалары өз еңбектерінде жоғарыда келтірілген дәлелдерді негізге алып, жұма намазын оқуға мемлекет басшысының рұқсатын шарт етіп бекіткен. Осыған орай, ханафи мәзһабын ұстанатын елдерде жұма намазын оқу мәселесі мемлекет басшысының келісімімен жүзеге асады.
Мұхан ИСАХАН
*Харамға әкеп соғатын амалдар харам, адалға алып келетін жолдар адал саналатын үкім.
