Діни экстремизм – дін мен діни сенімді зорлық-зомбылықты, өшпенділікті, кемсітушілікті немесе өзге де заңға қайшы әрекеттерді ақтау құралы ретінде пайдаланатын қауіпті құбылыс. Мұндай жағдайда қасиетті діни қағидалар мен мәтіндер бұрмаланып түсіндіріліп, қоғамға радикалды көзқарастар насихатталады.
Діни экстремизм әртүрлі түрде көрініс табуы мүмкін. Олардың қатарына террористік, экстремистік идеяларды тарату, белгілі бір діни немесе этностық топтарға қарсы өшпенділік тудыру, сондай-ақ қоғамға діни нормаларды күш қолдану арқылы енгізуге ұмтылу жатады.
Экстремистік идеологияның басты ерекшелігі – өзге адамдардың сенімі мен дүниетанымына төзімсіздік таныту. Мұндай ағым өкілдері өздерінің ұстанымын ғана дұрыс деп санап, басқа көзқарастарды жоққа шығарады. Олар диалог пен өзара түсіністікті қабылдамай, қоғамда алауыздық туғызуға тырысады.
Діни экстремизмнің салдары өте ауыр болуы мүмкін. Ол қоғамдық тұрақтылыққа қауіп төндіріп қана қоймай, түрлі діни және этностық топтар арасындағы татулыққа сызат түсіреді. Сонымен қатар азаматтардың ар-ождан және діни сенім бостандығы сияқты негізгі құқықтарының сақталуына кері әсер етеді.
Осы қауіптің алдын алу үшін кешенді шаралар қажет. Бұл тек құқық қорғау органдарының жұмысы ғана емес, сонымен қатар халықтың діни сауаттылығын арттыру, жастар арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу, дәстүрлі рухани құндылықтарды дәріптеу, толеранттылық пен өзара сыйластық мәдениетін қалыптастыру, әлеуметтік әділеттілік пен қоғамдағы тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету сияқты бағыттарды қамтиды. Себебі әлеуметтік теңсіздік, жұмыссыздық, жалған ақпарат пен діни сауатсыздық радикалды идеялардың таралуына қолайлы жағдай туғызуы мүмкін.
Қазақстан – көптеген ұлт пен түрлі діни конфессиялардың бейбіт өмір сүріп жатқан мемлекеті. Ислам, православие, католицизм, протестанттық бағыттар, буддизм және басқа да дін өкілдері өзара келісім мен құрмет қағидаттарын ұстана отырып өмір сүреді. Дегенмен, әлемдік ақпараттық кеңістіктің ықпалымен кейбір радикалды топтар өздерінің экстремистік идеяларын діни ұрандардың тасасына жасырып таратуға әрекет етеді.
Мұндай әрекеттер заңсыз діни жиындар ұйымдастыру, экстремистік мазмұндағы әдебиеттер мен материалдарды тарату, әлеуметтік желілер арқылы жалған діни ақпарат жариялау немесе жастарды радикалды ұйымдардың қатарына тарту сияқты тәсілдер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Кейбір жағдайларда діни көзқарастардың айырмашылығы қоғамда түсініспеушілік туғызып, түрлі келіспеушіліктерге себеп болады.
Осыған байланысты Қазақстанда діни экстремизмнің алдын алу және оған қарсы іс-қимыл бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Мемлекет терроризм мен экстремизмге қарсы заңнаманы жетілдіріп, діни ұйымдардың қызметін заң талаптарына сәйкес бақылауды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар халық арасында ақпараттық-түсіндіру жұмыстары тұрақты жүргізіліп, жастардың діни сауаттылығын арттыруға, радикалды идеологияның алдын алуға ерекше көңіл бөлінеді.
Сондай-ақ әртүрлі діни бірлестіктердің өкілдері арасында өзара диалогты дамытуға басымдық беріліп келеді. Мұндай кездесулер қоғамдағы келісім мен бірлікті нығайтып, түрлі көзқарастағы азаматтардың өзара түсіністігін арттыруға ықпал етеді.
Діни экстремизммен күрес – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Әрбір азамат сенімді ақпаратқа сүйеніп, діни мәселелерде тек білікті мамандар мен ресми діни ұйымдардың пікіріне жүгінгені жөн. Өйткені қоғамдық тұрақтылық пен ел бірлігі – әрқайсымыздың жауапкершілігіміз.
Жұлдыз САТЫБАЛДИЕВА,
Қызылорда облысы дін істері
басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу
орталығының» теолог маманы
