Жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты жарияланған рақымшылық қоғамда кең қолдау тауып отыр. Бұл бастама жазалау жүйесін ізгілендіруге, сотталған азаматтардың құқықтарын қорғауға және олардың қоғамға қайта бейімделуіне мүмкіндік беруді көздейді. Сонымен қатар рақымшылық тек қылмыстық жазаларды жеңілдетумен шектелмей, әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша салынған кейбір айыппұлдарды да қамтиды.
Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, әкімшілік рақымшылық аясында есептен шығарылатын айыппұлдар толықтай электронды жүйе арқылы жойылады. Азаматтарға қандай да бір мекемеге барып өтініш жазудың немесе қосымша анықтама жинаудың қажеті жоқ. Барлық рәсім автоматтандырылған тәртіппен жүзеге асырылады. Рақымшылық қолданылғаннан кейін азаматтарға бұл туралы арнайы SMS-хабарлама жолданады.
Айыппұлдардың басым бөлігі жол қозғалысы ережелерін бұзуға қатысты әкімшілік құқық бұзушылықтарға байланысты болады. Мәселен, қауіпсіздік белдігін тақпау, жолақ белгілерін сақтамау, сондай-ақ қоғамдық тыныштық пен абаттандыру қағидаларын бұзуға байланысты салынған айыппұлдар рақымшылық шеңберінде қарастырылады.
Жаңа заң аясында сотталған әйелдердің жағдайына ерекше назар аударылған. Жалпы алғанда рақымшылық шаралары үш мыңға жуық әйелге қатысты қолданылуы мүмкін. Олардың арасында жүкті әйелдер, кәмелетке толмаған балалары бар аналар және пробациялық бақылауда жүрген азаматтар бар. Заң әйелдердің құқықтық жағдайын жақсартып қана қоймай, олардың отбасымен байланысын нығайтуға және балаларын тәрбиелеуге мүмкіндік беруді мақсат етеді.
Алдын ала есептеулер бойынша рақымшылық шаралары 16 мыңнан астам сотталған адамды қамтиды. Соның нәтижесінде шамамен 4,5 мың адам қылмыстық жауаптылықтан немесе жазадан босатылса, тағы мыңдаған азаматтың жаза мерзімі қысқартылып, құқықтық жағдайы жеңілдетіледі. Дегенмен рақымшылық әр адамға жеке қаралады. Оның қолданылуы жасалған қылмыстың сипатына, келтірілген зиянның өтелуіне, сондай-ақ сотталған адамның түзелу деңгейіне байланысты болады.
Кейінгі жылдары елімізде әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғауға бағытталған бірқатар маңызды заңнамалық өзгеріс енгізілді. Соның ішінде кәмелетке толмаған балалары бар әйелдерге жазаны кейінге қалдыру мүмкіндігі кеңейтіліп, түзеу мекемелеріндегі әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларды жақсарту бойынша нақты шаралар қабылданды.
Сонымен бірге рақымшылықтың белгілі бір санаттағы ауыр қылмыстарға қатысы жоқ екенін атап өткен жөн. Терроризм, экстремизм, сыбайлас жемқорлық, адам өлтіру, адам саудасы, мемлекеттік опасыздық және балаларға қарсы жасалған ауыр қылмыстар үшін сотталғандарға рақымшылық қолданылмайды.
Рақымшылық – заңды бұзушылықты ақтау емес, керісінше қоғамға қайта оралуға мүмкіндік беру арқылы адам тағдырын түзетуге бағытталған гуманистік қадам. Ол мемлекеттің әділеттілік пен адамгершілік қағидаттарын ұстанатынын көрсететін маңызды құқықтық тетік болып саналады.
Ескендір ЗҰЛҚАРНАЙ
