Бүгінде ақпаратқа қол жеткізу бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Әлеуметтік желілер, түрлі интернет платформалар мен мессенджерлер арқылы діни мазмұндағы мәліметтер кеңінен таралуда. Бұл бір жағынан діни білім алуға мүмкіндік берсе, екінші жағынан діни мәтіндерді терең түсінбей, үстірт қабылдау қаупін арттырады.
Өкінішке қарай, кейбір адамдар діни мәтіндердің мән-мағынасын арнайы білімсіз өз бетінше түсіндіріп, діни мәселелерге қатысты үкім шығаруға тырысады. Мұндай әрекет қате түсініктердің қалыптасуына, адасушылыққа апарып, қоғамдағы бірлік пен тұрақтылыққа нұқсан келтіруі мүмкін.
Ислам дәстүрінде Құран аяттары мен хадистерді түсіндіру ісі үлкен жауапкершілік болып саналады. Ғасырлар бойы ғалымдар діни мәтіндерді түсіндіру үшін араб тілін, аяттардың түсу себептерін, хадистердің сенімділік дәрежесін және шариғат қағидаларын терең меңгерген. Сондықтан діни үкім шығару тек мәтінді оқумен шектелмейді, ол кешенді ғылыми дайындықты талап етеді. Арнайы білімі жоқ адамның діни мәтіндерден өздігінен қорытынды шығаруы мәтіннің шынайы мағынасын бұрмалауы мүмкін.
Радикалды және деструктивті ағымдардың өкілдері діни мәтіндердің жекелеген бөліктерін контекстен бөліп алып, өз мақсаттарына пайдаланады. Олар кейбір аяттар мен хадистерді толық түсіндірмей, адамдарды жаңсақ пікірге жетелейді. Нәтижесінде діни сауаты төмен азаматтар бұл көзқарастарды ақиқат деп қабылдап, қоғамға жат идеялардың ықпалына түседі. Мұндай құбылыс әсіресе жастар арасында жиі кездеседі.
Діни мәтіндерге өз бетінше үкім шығарудың негізгі себептерінің бірі – діни білімнің жеткіліксіздігі мен ақпаратты сыни тұрғыдан бағалай алмау. Адам белгілі бір мәтінді оқыған кезде оның тарихи жағдайын, тілдік ерекшелігін және ислам ғалымдарының түсіндірмелерін ескермесе, қате қорытындыға келеді. Сонымен қатар әлеуметтік желілердегі қысқа бейнероликтер мен үзінді пікірлер күрделі діни мәселелерді жеңілдетіп көрсетеді. Бұл жағдай адамдардың ғылыми негізделген көзқарастан алыстап, үстірт түсініктерге сүйенуіне әсер етеді. Сондықтан діни сауаттылықты арттыру және білікті мамандардың түсіндірмесіне жүгіну – адасушылықтың алдын алудың маңызды жолы.
Қорыта айтқанда, діни мәтіндерге өз бетінше үкім шығару көптеген қателіктер мен адасушылықтарға себеп болуы мүмкін. Дін мәселесінде сенімді ақпарат көздеріне сүйену, білікті теологтар мен дінтанушылардың кеңесіне жүгіну – жеке адамның да, қоғамның да рухани қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Діннің мәнін дұрыс түсіну адамдарды татулыққа, парасаттылыққа және жауапкершілікке тәрбиелейді.
Ғабит ҚАЛДАРБЕК,
Ұлытау облысы «Діндерді зерттеу орталығы» КММ дінтанушы маманы
