Қазақстан – зайырлы мемлекет. Бұл әрбір азаматтың ар-ождан және діни сенім бостандығына құқығы бар екенін білдіреді. Яғни, әр адам дінді таңдау немесе ешқандай дінді ұстанбау еркіндігіне ие. Алайда бұл еркіндік Қазақстан Республикасының заңнамасы шеңберінде жүзеге асырылуы тиіс.
Мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаты – дін мен мемлекеттің бөлінуі және барлық діндердің заң алдында теңдігі.
Діни қызметті құқықтық реттеу
Бұл саладағы негізгі құжат – «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
Аталған заң:
- діни бірлестіктердің қызметін;
- діни әдебиеттерді тарату тәртібін;
- миссионерлік қызметті;
- діни іс-шараларды өткізуді реттейді.
Заң талаптарына сәйкес, діни қызмет қоғамдық тәртіпті, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бұзбай, тек құқықтық алаңда жүзеге асырылуы қажет.
Діни материалдарды тарату: нені білу маңызды
Діни ақпарат пен әдебиетті тарату мәселесіне ерекше көңіл бөлінеді.
Заңның 9-бабына сәйкес:
- діни әдебиетті және діни мазмұндағы өзге де ақпараттық материалдарды тарату арнайы рұқсат алу арқылы жүргізіледі;
- барлық материалдар діни сараптамадан өтуі тиіс;
- экстремизмді, өшпенділікті немесе алауыздықты насихаттайтын материалдарды таратуға тыйым салынады.
Бұл талаптар деструктивті ағымдардың ықпалынан қорғау мақсатында енгізілген.
ҚР ӘҚБтК-нің 490-бабы бойынша жауапкершілік
Діни қызмет саласындағы заң талаптарын бұзу әкімшілік жауапкершілікке әкеледі.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 490-бабы бойынша:
- жеке тұлғаларға – 50 АЕК-ке дейін айыппұл;
- заңды тұлғаларға – 200 АЕК-ке дейін айыппұл;
- қызметті 3 айға дейін тоқтату шаралары қолданылуы мүмкін.
Құқық бұзушылықтарға мыналар жатады:
- заңсыз миссионерлік қызмет;
- діни материалдарды белгіленбеген орындарда тарату;
- тіркелмеген діни бірлестіктердің қызметіне қатысу;
- діни іс-шараларды заң талаптарын бұза отырып өткізу.
Тіпті қарапайым көрінетін әрекеттер (мысалы, діни мазмұндағы материалдарды интернетте заң талаптарын сақтамай тарату) да жауапкершілікке әкелуі мүмкін.
Неліктен бұл маңызды?
Діни саладағы заң талаптарын сақтау – бұл шектеу емес, керісінше:
- азаматтарды деструктивті идеологиядан қорғау;
- қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз ету;
- конфессияаралық келісімді сақтау;
- радикалданудың алдын алу.
Қазіргі таңда интернет кеңістігі радикалды идеялардың таралу алаңына айналып отыр. Сондықтан әрбір азаматтың сыни ойлау қабілеті мен медиа сауаттылығы маңызды рөл атқарады.
Еркіндік пен жауапкершілік тепе-теңдігі
Діни сенім бостандығы – бұл құқық. Бірақ ол жауапкершілікпен қатар жүреді. Заңды сақтау, өзге адамдардың құқықтарын құрметтеу – тұрақты қоғамның негізі.
Қазақстанның зайырлылық моделі:
- мемлекеттің бейтараптығына;
- діни әртүрлілікті құрметтеуге;
- экстремизм мен радикализмге жол бермеуге негізделген.
Қорытынды
Қазақстанда дін – әр адамның жеке таңдауы. Алайда бұл таңдау заң аясында жүзеге асырылуы тиіс.
ҚР ӘҚБтК-нің 490-бабын және өзге де заң талаптарын сақтау — бұл тек міндет қана емес, қоғамдағы қауіпсіздік пен келісімге қосылған үлес.
Дидар ИСАҰЛЫ,
дінтанушы
Астана қ. «Діндерді зертеу орталығы»
