Қуаңшылық уақыт екен. Ауылдың биі жұртты аман алып қалудың амалын қарастыра бастайды. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші, ел боп әрекет етуге шақырады. Ауылдың ортасына тайқазан орнатылады.
Би: «Бүгін түнде әр үйден бір кесе сүт құйылсын», – деп тапсырма береді. Әркім өзі келіп құюы керек еді. Жұрттың барлығы мақұлдап келісе кетті. Еркегі бар, әйелі бар барлығы бидің бұйрығын орындауға кірісті.
Таңсәріде би тайқазанның қақпағын ашқанда бір тамшы да сүт жоқ еді. Қазан іші суға толы боп шықты. Ауылдағылардың бірі қалмай сүттің орнына су құйған екен. Әрқайсысы «Көпшіліктің сүтінің ішінде менің бір кесе суым түк етпейді. Ешкім байқай қоймады» деген ойда болған.
Бұл Абайдың дүниенің кетігін тауып кірпіш боп қалану жайлы айтқанындай. Әр кірпіштің орны маңызды. Үлкен қабырғада менің бар-жоғым білінбейді деген жаман ойдан арылу қажет.
«Импорт» сөзі – бала күнімізден сапалы тауармен байланысты ұғым. «Импортный» десе мықты зат екенін түсінетінбіз. Жалпы, сапа өндіретін тауармен қатар, атқаратын жұмысқа да қатысты ортақ ұғым. Шариғат бойынша адам кәсібін және атқаратын жұмысын сапалы жасауға міндетті. Жасап шығаратын өнімі белгілі дәрежеде тұтынушылардың көңілінен шығуы қажет. Қасиетті Құранда: «…Жақсылық істеңдер. Шын мәнінде Алла игілік істеушілерді жақсы көреді[1]», – деп әр істі сапалы істеуге үндейді.
Иман негізінде «ихсан» терминін білмейтін мұсылман жоқ. Мұның мағынасын пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Алла Тағаланы көріп тұрғандай құлшылық етуің. Сен Оны көре алмасаң, Ол сені көріп тұр[2]», – деп түсіндірген.
Ихсан термині жоғарыдағы аятта да айтылды. Демек, пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сөзінен исханның екі түрін аңғаруға болады. Ол: жақсы және өте жақсы етіп жасау. Біздің тілмен айтқанда, сапалы және жоғары сапалы.
Сахаба Шаддад бин Аус (р.а.) риуаят еткен хадисте: «Ақиқатында, Алла Тағала барлық нәрсені жоғары деңгейде орындауды міндеттеді…[3]», – деп айтылған. Міне, бұл аят-хадистерде сапа мәселесі қозғалуда. Жұмысты жоғары деңгейде орындау, өнімді сапалы етіп шығару. Тапсырылған міндетті қажетті дәрежеде толыққанды жасап шығу. Айша (р.а.) анамыз: «Шын мәнінде, Алла Тағала сендердің бірің істі жасағанда оны жоғары деңгейде істегенін жақсы көреді[4]», – деген пайғамбар (с.ғ.с.) сөзін жеткізеді.
Бұл өте маңызды құлшылық. Сапалы өнім елдің әлеуметтік тұрмысын жақсартады. Ислам құлшылық пен тіршілікті екі бөліп қарастыратын дін емес. Адамға тән азығымен қатар жан азығына да бірдей мұқтаж. Сондықтан намаз бен оразадан кейін тұратын құлшылық кәсібін және мамандығын лайықты деңгейде атқара білу.
Мұхаммед Ғазали (р.а.): «Мұсылманның өмірі Кағбаның жанында тұрып өтсе де, бірақ ғылыми, экономикалық және әскери даму тұрғысынан Ислам болашағы талап еткен күресті ұмытса, мұнысының Аллаға ешбір қажеті жоқ… Расында, зауыттарды (өндірісті) көтеру мешіттерді салумен пара-пар», – деп жазады.
Ғұлама құлшылық пен еңбек егіз болу керектігін сөз етуде. Қоғамға мешіт пен зауыт бірдей қажет екенін ұмытпауға шақыруда.
Маманның өз міндетіне немқұрайлы қарауы – сөз басындағы мысалдай, қазанға сүт емес, су құюмен бірдей. Тапсырылған жұмысты қалай болса, солай етіп істей салу сүттің орнына су құю. Өнімді сапасыз етіп шығарып, ешбір ұятты сезінбеу жұрттың сүтінің ішінде менің бір кесе суым байқалмайды деген ойда болу.
Өмір сүру сапасын көтеру үшін тауды қопарудың қажеті жоқ. Бар болғаны өзіңізге тиесілі кесені сүтке толтыру керек.
Руслан ҚАМБАР
[1] Бақара сүресі, 195-аят
[2] Бұхари
[3] Муслим
[4] Табарани, Байһақи
