«Асыңа не салсаң, алдыңнан сол шығады» деген халық даналығының мәнін ашатын мынадай бір ғибратты оқиға бар екен.
Бір үйдің әйелі есігін жиі қағып, қайыр сұрай беретін бір кедей әйелден әбден мезі болады. Оның күн сайын келіп, бірде нан, бірде тамақ сұрайтыны үй иесінің көңіліне жақпайтын.
Бір күні әлгі қайыршы тағы да есік қағады. Бұл жолы үй иесі одан біржола құтылмақ болады.
– Сәл күте тұрыңыз, – деп, ішке кіріп кетеді.
Ас үйден бір бөлке нан алып, ортасынан жарады. Арасына ірімшік пен зәйтүн салады. Бірақ сонымен бірге зиянкестерді жоюға арналған күшті удан да сеуіп жібереді.
Сосын сыртқа шығып, нанды қайыршы әйелге ұсынады.
Қайыршы әйел:
– Алла разы болсын! – деп алғысын айтып, кетіп қалады.
Аштықтан әбден қалжыраған ол көп ұзамай бір мешіттің ауласына келіп отырады. Қолындағы нанды жегелі жатқанда, дәрет алып тұрған жас сарбазды байқап қалады. Оның жүзінен ұзақ жолдан шаршап келгені, қарны ашқаны анық сезілетін.
Қайыршы әйел жігіттің жанарына қарап-ақ оның аш екенін аңғарады. Жүрегі елжіреп:
– Балам, мына нанды өзің жей ғой, – деп қолындағы нанның бәрін оған береді.
Жас сарбаз алғысын айтып, нанды тәбетпен жеп қояды.
Алайда көп ұзамай оның өңі бұзылып, бүкіл денесі дірілдей бастайды. Қатты қиналып, жерге құлап түседі.
Біраздан кейін мешітке жамағат жиналады. Олар жігіттің жағдайын көріп, кім екенін сұрастырады. Сөйтсе, ол әскери борышын өтеп, елге енді ғана оралған жас сарбаз екен.
Жұрт оны көтеріп алып, үйіне жеткізеді.
Үйдің иесі айлар бойы сарғайып күткен ұлын ес-түссіз халде көргенде, төбесінен жай түскендей болады. Жылап-еңіреп, не болғанын сұрайды.
Сәл есін жиған жігіт әлсіз дауыспен:
– Бір қайыршы әйел мешіт ауласында маған нан берді. Сол нанды жегеннен кейін осы күйге түстім… – дейді.
Осы сөзді естіген анасының жүрегі тоқтап қала жаздайды.
Өйткені әлгі нанды өзі дайындағанын бірден түсінеді.
Басын ұстап, зар еңірейді.
– Мен не істедім!? Өз қолыммен өз перзентімнің түбіне жеткенім бе?! – деп өкінеді.
Бірақ өкініштен пайда жоқ еді.
Жамандық ниетпен дайындаған уланған нан ақыры айналып келіп, өз шаңырағына қайтып соқты.
Аз уақыттан кейін арыстай азамат жан тапсырды…
Сол кезде ғана әлгі әйел өмірдің ұмытылмас сабағын ұқты:
«Адам баласы өзгеге қандай іс жасаса, оның қайтарымы түптің түбінде өзіне оралады. Жақсылық еккен жақсылық көреді, жамандық еккен жамандық орады» – деген екен өкінішпен.
Сондықтан да дана халқымыз: «Не ексең, соны орасың» деп бекер айтпаған.
Дайындаған – Тұрар ТҮГЕЛҰЛЫ
