Қазақтың ұлттық болмысының өзегінде қайырымдылық, жанашырлық және мұқтажға қол ұшын созу секілді асыл қасиеттер ежелден қалыптасқан. «Жылуыңды жоғалтпа», «Жетім көрсең жебей жүр», «Асар жасап, ағайынға көмектесу» сияқты дәстүрлер халқымыздың өмір салтына айналған.
Бұл қасиеттер қазақ қоғамында тек адамгершілік өлшем ретінде ғана емес, рухани жауапкершілік ретінде де бағаланған. Қазақ үшін байлықтың қадірі оны өзгемен бөлісе білгенде артқан, ал қолындағысын мұқтаж жанмен бөлісу сауапты іс саналған.
Ислам діні де қайырымдылықты ең ұлық амалдардың бірі ретінде дәріптейді. Қасиетті Құранда: « Жақсы көрген мал-дүниелеріңнен Алла жолында жұмсамайынша, ізгілік пен кемелдікке қол жеткізе алмайсыңдар» («Әли Имран» сүресі, 92-аят) деп айтылған. Ал Мұхаммед пайғамбар (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Адамдардың ең жақсысы – адамдарға пайдасы тигені» деген хадисінде қоғам игілігі үшін қызмет етудің маңызын көрсеткен.
Сондықтан қазақтың қайырымдылық дәстүрлері ислам құндылықтарымен толық үндесіп жатыр. Зекет беру, садақа тарату, жетім-жесірге қамқор болу, жолда қалған жолаушыға көмек көрсету мұсылмандықтың ажырамас бөлігі саналады.
Қазақ халқының тұрмысында кең тараған асар дәстүрі – исламдағы өзара жәрдемдесу қағидатының жарқын көрінісі. Үйі өртенген немесе табиғи апатқа ұшыраған адамға ауыл болып үй салып беру, егінін жинауға көмектесу, ауыр науқасқа қаржылай жәрдем ұйымдастыру сияқты игі істер халқымыздың бірлік пен бауырмалдыққа негізделген дүниетанымын көрсетеді. Бұл туралы Құранда: «Жақсылық пен тақуалық жолында бір-біріңе жәрдемдесіңдер» («Мәида» сүресі, 2-аят) деп бұйырылған.
Бүгінгі қоғамда қайырымдылықтың мәні бұрынғыдан да арта түсті. Әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға қолдау көрсету, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға көмектесу, жастардың білім алуына жағдай жасау сияқты бастамалар ұлттық дәстүр мен діни құндылықтардың сабақтастығын танытады. Қайырымдылық – тек материалдық көмек емес, ол мейірімді сөз айту, мұқтаж жанның көңілін көтеру, уақыт бөліп қамқорлық жасау секілді ізгі амалдарды да қамтиды.
Қазақтың қайырымдылық қасиеті – ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық мінездің айқын көрінісі. Ислам діні бұл қасиетті одан әрі кемелдендіріп, адамның рухани тазалығына, қоғамдағы татулық пен өзара сенімнің нығаюына қызмет ететін маңызды құндылық ретінде орнықтырды. Сондықтан халқымыздың «Кең болсаң, кем болмайсың» деген даналығы мен исламның мейірімге үндейтін тағылымы бір арнада тоғысып, ұлттың рухани тұтастығын сақтауға үлес қосып келеді.
Жасұлан БАҚЫТБЕК
