Сейсенбі, 17 Қараша, 2026
  • ҚАЗ
  • РУС
  • Бастапқы бет
  • Жоба туралы
  • Кіру
Қазақстандағы Ислам
  • Жаңалықтар
  • Мақалалар
    • Мемлекет және дін
    • Ислам
    • Қоғам
    • Ағымдар ақиқаты
    • Исламдық қаржыландыру
    • Ғибратты әңгімелер
  • Сұхбат
  • Сұрақ-жауап
  • Видео
  • Тағы
    • Инфографика
    • Кітапхана
    • Сауалнама
    • Дінтану бұрышы
Нәтиже жоқ
Барлық нәтижені көрсету
Қазақстандағы Ислам
  • Жаңалықтар
  • Мақалалар
    • Мемлекет және дін
    • Ислам
    • Қоғам
    • Ағымдар ақиқаты
    • Исламдық қаржыландыру
    • Ғибратты әңгімелер
  • Сұхбат
  • Сұрақ-жауап
  • Видео
  • Тағы
    • Инфографика
    • Кітапхана
    • Сауалнама
    • Дінтану бұрышы
Нәтиже жоқ
Барлық нәтижені көрсету
Қазақстандағы Ислам
Нәтиже жоқ
Барлық нәтижені көрсету

Ұлтты ұйыстырған салтты кім бұрмалап жүр?

17.11.2026
- Сұхбат, Таңдаулы
0
4
ҚАРАЛДЫ
Facebook-те бөлісуTwitter-де бөлісу

Қазақтың салт-дәстүрі – ұлттың ғасырлар бойы қалыптасқан рухани тәжірибесі, тарихи жады мен дүниетанымының айнасы. Алайда соңғы уақытта дінді желеу етіп, ата-баба жолын теріске шығаратын, ұлттық әдет-ғұрыптарды дінге қайшы деп түсіндіретін көзқарастар жиі ұшырасады. Тіпті халықтың тұрмыс-тіршілігіне сіңген кейбір жөн-жоралғыларды «ширк», «бидғат» деп айыптап, дәстүр мен дінді бір-біріне қарсы қоюға тырысатындар бар. Мұның астарында не жатыр? Дәстүрден бас тарту діни сауаттылықтың белгісі ме, әлде ұлттық болмыстан ажыраудың көрінісі ме? Осы және өзге де мәселелер жөнінде Қызылорда облысы дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығының» аға маманы Олжас Нарымбетовпен әңгімелестік.

– Қазақтың салт-дәстүрі – жай ғана тұрмыстық әдеттердің жиынтығы емес. Оның астарында тұтас бір дүниетаным, тәрбие мектебі жатыр. Жалпы, дәстүрдің ұлтты ұйыстырудағы рөлін қалай бағалайсыз?

– Дұрыс айтасыз. Дәстүр дегеніміз – ұлттың ғасырлар бойы жинақтаған өмірлік тәжірибесі, ұрпақтан ұрпаққа жеткізген рухани мұрасы. Оның әрбірінде тәрбиелік мән, адамгершілік өлшем, қоғамдық қатынасты реттейтін қағида бар. Мәселен, қазақтың «Үлкенге құрмет, кішіге ізет» деген ұстанымы – жай ғана әдеп ережесі емес, тұтас қоғамдық мәдениеттің негізі. Асар жасау – өзара жәрдемдесу мен жауапкершіліктің, бата беру – ізгі тілек пен рухани сабақтастықтың, жетімін жылатпау – мейірім мен қамқорлықтың көрінісі.

Осының бәрі халықты бір-біріне жақындастырып, ортақ құндылықтар төңірегінде топтастырған. Сондықтан дәстүрді ұлттың рухани иммунитеті деуге болады. Ол адамға өзінің кім екенін, қайдан шыққанын, қандай құндылықтарды қадірлеуі керектігін ұғындырады.

Отбасылық тәрбиенің деструктивті идеологияға қарсы ықпалы

17.11.2026

Дін үйренуде нені ескерген жөн?

17.11.2026

– Қазақтың дәстүрлі дүниетанымы ислам дінімен ғасырлар бойы сабақтасып келеді. Алайда кейбіреулер дін мен дәстүрді бір-біріне қарсы қояды. Мұндай түсінік қайдан шықты?

– Ең алдымен, дін мен дәстүрдің ара-жігін дұрыс ажыратып алуымыз керек. Ислам – сенім мен құлшылықтың, адамгершілік пен рухани жауапкершіліктің жүйесі. Ал дәстүр – белгілі бір халықтың тарихи, мәдени және әлеуметтік тәжірибесі. Екеуінің табиғаты бөлек болғанымен, бір-бірімен үйлесетін тұстары өте көп.

Қазақ халқы исламды қабылдағаннан кейін өзінің бұрыннан қалыптасқан ізгі әдет-ғұрыптарын діннің адамгершілік қағидаларымен сабақтастыра білді. Соның нәтижесінде қазақы мұсылмандық таным қалыптасты. Мәселен, үлкенді сыйлау, көршімен тату болу, туыстық байланысты сақтау, жетім-жесірге қамқорлық жасау – мұның бәрі ұлттық тәрбиеде де, ислам құндылықтарында да бар.

Әрине, халық арасында кездесетін кез келген әдетті діни тұрғыдан дұрыс деп қабылдауға болмайды. Дінге қайшы келетін немесе адам құқығын бұзатын жоралғылар болуы мүмкін. Бірақ жекелеген кемшіліктерге қарап, тұтас ұлттық дәстүрді теріске шығару – үлкен қателік.

– Кейінгі кезде әлеуметтік желілерде кейбір азаматтардың ұлттық дәстүрлерді «ширк», «бидғат» деп бағалайтынын байқаймыз. Әсіресе беташар, келіннің сәлем салуы, жеті шелпек тарату секілді жөн-жоралғылар төңірегінде дау көп. Бұған қалай қарауымыз керек?

– Мұнда ең алдымен діни терминдерді орынсыз қолдану мәселесіне назар аударуымыз қажет. «Ширк» – Аллаға серік қосу деген өте ауыр діни ұғым. Ал «бидғат» исламдық ілімде дінге кейіннен енгізілген жаңалықтарға қатысты қолданылатын термин. Оларды кез келген ұнамаған салтқа немесе мәдени құбылысқа қатысты қолдана салуға болмайды.

Мысалы, келіннің сәлем салуын алайық. Қазақ қоғамында бұл әрекет үлкенге ізет білдірудің, жаңа түскен келіннің әулетке құрмет көрсетуінің белгісі ретінде қалыптасқан. Мұны бірден құлшылық немесе табыну деп бағалау дұрыс емес. Мұнда ниет пен әрекеттің мәні ескерілуі керек.

Сол сияқты беташар – келінді жаңа отбасымен, әулетпен және ауыл-аймақпен таныстыру рәсімі. Оның әлеуметтік әрі тәрбиелік мазмұны бар. Әрине, беташар барысында айтылатын сөздер мен жасалатын әрекеттердің де әдепке сай болғаны жөн.

Жеті шелпек тарату, марқұмға Құран бағыштау, ас беру сияқты жоралғыларға да біржақты үкім айтуға болмайды. Олардың діни негізін, халықтық сипатын және орындалу барысын жеке-жеке қарастыру қажет. Діни мәселеде үстірт пікірден гөрі, терең білім мен байыпты түсіндіру маңызды.

– Сонда ұлттық дәстүрлерді жоққа шығару арқылы адамның ұлттық болмысына ықпал етуге бола ма?

– Әрине. Адамның дүниетанымы оның өскен ортасымен, алған тәрбиесімен, тарихи жадымен тығыз байланысты. Егер оған өзінің ата-бабасынан қалған құндылықтардың бәрі қате, отбасының ұстанымы дұрыс емес, халқының мәдениеті адасушылық деген түсінік сіңірілсе, бірте-бірте өзінің рухани тамырынан алыстай бастайды.

Мұндай жағдайда мәселе белгілі бір дәстүрді орындау немесе орындамауда ғана емес. Адамның өзінің қоғамына, отбасына, ата-анасына деген көзқарасы өзгереді. Ол бұрын қадірлеген құндылықтарына күмәнмен қарайды. Тіпті өзін қоршаған ортаны түгелдей теріске шығарып, тек белгілі бір топтың түсінігін ақиқат деп қабылдауы мүмкін.

Деструктивті идеологиялардың қауіптілігі де осында. Олар адамның сенімін ғана емес, дүниетанымын, әлеуметтік байланыстарын, өмірлік бағдарын өзгертуге ұмтылады. Сондықтан ұлттық құндылықтарды жоққа шығару мәселесіне тек мәдени немесе діни дау ретінде қарауға болмайды. Оның әлеуметтік және психологиялық салдары да бар.

– Кейбір жастардың діни көзқарасы өзгергеннен кейін ата-анасымен, туған-туысымен арақатынасы нашарлап, тіпті оларды діни сауатсыздықпен айыптайтынын естіп жүрміз. Бұл нені аңғартады?

– Ислам діні ата-ананы құрметтеуге, туыстық байланысты үзбеуге, жақындарға мейіріммен қарауға ерекше мән береді. Ата-ананың діни ұстанымы баласының көзқарасымен сәйкес келмеуі мүмкін. Бірақ бұл олардың алдындағы құрмет пен міндетті жоюға негіз болмайды.

Егер адам діни білім алдым деп, ата-анасын менсінбей, туыстарымен араласуды тоқтатып, айналасындағы адамдарды жаппай айыптай бастаса, мұнда діни түсінікті дұрыс меңгермеу мәселесі бар деген сөз.

Дін адамды сабырлы, кішіпейіл, жауапты болуға тәрбиелеуі керек. Ал сенімнің әсерінен адам дөрекіленіп, жақындарынан алыстап, қоғаммен байланысын үзсе, оның ұстанымына сын көзбен қарау қажет.

Мұндай жағдайларда ата-аналар да баламен байланысты үзіп алмауы керек. Оны кемсіту, қорқыту немесе күшпен райынан қайтару мәселені ушықтыруы мүмкін. Ең дұрысы – сабырлы диалог, кәсіби мамандардың көмегі және сенімді діни түсіндіру жұмыстары.

– Діни радикализмнің алдын алу туралы жиі айтамыз. Бірақ оның алғашқы белгілері қандай болуы мүмкін?

– Бірден радикализмге әкелетін нақты бір белгі бар деп айту қиын. Әр адамның діни ізденісі әртүрлі. Дегенмен белгілі бір көзқарастың айналасында тұйықталу, өз пікірін ғана абсолютті ақиқат санау, өзгелерді жаппай адасушы деп бағалау, жақындарымен қарым-қатынасты үзуге шақыру, қоғамның заңды талаптарын мойындамау сияқты әрекеттер алаңдаушылық тудыруы мүмкін.

Тағы бір маңызды мәселе – діни ақпаратты тексермей қабылдау. Қазір әлеуметтік желілерде кім көрінген уағыз айтып, күрделі діни мәселелерге кесімді үкім шығара береді. Ал көрермен оның діни білімі мен жауапкершілігін тексермейді. Сондықтан жастар ақпараттың қайдан шыққанына, оны айтып отырған адамның біліміне, діни ұстанымына назар аударуы керек. Діни сауаттылық дегеніміз – көп уағыз тыңдау емес, естіген ақпаратты саралап, дұрыс қорытынды жасай білу.

– Дәстүрдің бәрін бірдей мінсіз деп қарастыруға болмайтыны түсінікті. Уақыт талабына сай өзгеруі керек әдеттер де бар. Ұлттық дәстүрдің озығы мен тозығын қалай ажыратамыз?

– Бұл өте маңызды мәселе. Біз дәстүрді құрметтейміз екен деп, оның кез келген түрін өзгеріссіз сақтауға міндетті емеспіз. Өйткені қоғам өзгереді, адамның өмір сүру салты өзгереді. Кейбір әдеттер өзінің бастапқы мәнін жоғалтып, тіпті әлеуметтік мәселеге айналуы мүмкін.

Мәселен, той-томалақтағы шектен тыс шығын, бәсекелестік, ысырапшылдық, қарызға батып той жасау – дәстүрдің бастапқы мақсатына қайшы құбылыстар. Құдалық пен тойды сыйластықтың орнына бәсекеге айналдыру да дұрыс емес.

Дәстүрдің өміршеңдігін оның адамға, қоғамға әкелетін пайдасымен өлшеген жөн. Егер ол ізгілікке, бірлікке, мейірімге, жауапкершілікке тәрбиелесе, онда оның тәрбиелік мәні бар. Ал адамды кемсітуге, қоғамды алалауға немесе материалдық қиындыққа ұшыратуға себеп болса, оны қайта қарастыру қажет.

Бірақ бір нәрсені ұмытпауымыз керек: дәстүрді жаңарту мен оны түбегейлі жоққа шығару – екі бөлек мәселе. Біріншісі – қоғамның табиғи дамуы, екіншісі – тарихи сабақтастықты үзуге алып келуі мүмкін.

– Әлеуметтік желідегі псевдоуағызшылардың ықпалына қалай тосқауыл қоюға болады?

– Бұл бағытта ең алдымен діни ағартушылық жұмысты күшейту қажет. Құр тыйым салумен мәселе шешілмейді. Адамдарға белгілі бір көзқарастың неге қате екенін, оның діни және әлеуметтік тұрғыдан қандай салдарға әкелетінін түсіндіру керек.

Екіншіден, білікті теологтер мен дінтанушылар ақпарат кеңістігінде белсенді болуы қажет. Қазір жалған ақпарат өте жылдам тарайды. Ал оған берілетін кәсіби жауап кейде кешігіп жатады. Осындай олқылықты пайдаланатындар аз емес.

Үшіншіден, діни сауаттылықты мектептен бастап қалыптастыру мәселесіне назар аударған жөн. Жастар тек діни терминдерді жаттап қана қоймай, ақпаратты сыни тұрғыдан бағалауды, өзге пікірге құрметпен қарауды, діни сенім мен қоғамдық жауапкершіліктің байланысын түсінуі керек.

Ең бастысы, дін атынан сөйлейтін адамның жауапкершілігі болуы тиіс. Өйткені бір ауыз сөздің өзі адамның тағдырына, отбасындағы қарым-қатынасына, қоғамдағы орнына әсер етуі мүмкін.

– Әңгімеміздің соңында жастарға айтарыңыз қандай? Ұлттық дәстүр мен діни сенімді қатар алып жүру үшін нені ескеруіміз керек?

– Жастарға айтарым – білімге ұмтылыңыздар, бірақ естіген әрбір пікірді ақиқат деп қабылдамаңыздар. Діни сауатты болу үшін бір ғана дереккөзге тәуелді болмай, сенімді ғалымдардың еңбектеріне жүгініңіздер. Ұлттық тарихты, әдебиетті, салт-дәстүрді танып-білуге де уақыт бөліңіздер.

Ата-ананы құрметтеу, туған-туыспен араласу, үлкенге ізет көрсету, кішіге қамқор болу – бұлар ұлттың ғана емес, жалпы адамзаттық ізгі құндылықтар. Оларды ескіліктің қалдығы деп қарастыруға болмайды.

Бізге керегі – дін мен дәстүрдің арасынан қайшылық іздеу емес, екеуінің адамды ізгілікке бастайтын тұстарын терең түсіну. Ұлттың рухани тұтастығы да осындай ортақ құндылықтарға сүйенгенде ғана нығаяды.

Дәстүр – өткеннің сарқыншағы емес, бүгінгі ұрпақтың ертеңге аманаттайтын рухани мұрасы. Оны сақтау дегеніміз – ескі рәсімдерді сол күйінде қайталау ғана емес, оның бойындағы ізгілік пен адамгершілік қасиеттерді келесі буынның санасына сіңіру. Ұлтты ұйыстыратын да – осы.

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан – Е.Ерғалиұлы

Таңбалар: деструктивті діни ағымсалт-дәстүрсекта
БөлісуТвитергеБөлісуБөлісу

Ұқсас мақалалар

Сұрақ-жауап

Дін үйренуде нені ескерген жөн?

17.11.2026
Уважение к Священному Корану в Исламе
Сұрақ-жауап

Дін мен діни ағымның айырмашылығы неде?

15.11.2026
Тағы жүктеу

Пікір қалдыру Жауапты болдырмау

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған

Танымал тақырыптар

  • Ақтауда «Қуанышты күн» атты қайырымдылық акциясы өтті

    Ақтауда «Қуанышты күн» атты қайырымдылық акциясы өтті

    318
  • Көз тиюдің белгілері қандай?

    223
  • Жұма намазына бара алмағандар, азан айтып бесінді оқи ма?

    218
  • «Бірлік пен келісім» қайырымдылық спартакиадасы өтті

    214
  • Біз сені жақсылық қылушылардан көреміз

    141

Соңғы жарияланымдар

Ұлтты ұйыстырған салтты кім бұрмалап жүр?
Сұхбат

Ұлтты ұйыстырған салтты кім бұрмалап жүр?

17.11.2026
Қоғам

Отбасылық тәрбиенің деструктивті идеологияға қарсы ықпалы

17.11.2026
Сұрақ-жауап

Дін үйренуде нені ескерген жөн?

17.11.2026
Тағы жүктеу
Қазақстандағы Ислам

Kazislam порталы – мемлекетіміздің дін саласында жүргізіп жатқан жұмыстарын насихаттайтын еліміздегі бірден-бір интернет-ресурс.

Біздің қолдаушыларымыз:

  • Бастапқы бет
  • Жоба туралы

© 2025 kazIslam.kz Яндекс.Метрика ZERO.kz

Нәтиже жоқ
Барлық нәтижені көрсету
  • ҚАЗ
  • РУС
  • Бастапқы
  • Жаңалықтар
  • Мақалалар
    • Мемлекет және дін
    • Ислам
    • Қоғам
    • Ағымдар ақиқаты
    • Исламдық қаржыландыру
    • Ғибратты әңгімелер
  • Сұхбат
  • Сұрақ-жауап
  • Видео
  • Тағы
    • Инфографика
    • Кітапхана
    • Сауалнама
    • Дінтану бұрышы
  • Жоба туралы

© 2025 kazIslam.kz Яндекс.Метрика ZERO.kz

Қош келдіңіз!

Төмендегі тіркелгіңізге кіру

Құпиясөзді ұмыттыңыз ба?

Құпия сөзді қалпына келтіру

Please enter your username or email address to reset your password.

Кіру
-
00:00
00:00

Queue

Update Required Flash plugin
-
00:00
00:00