Әлеуметтік желі – бүгінгі жастардың өмірінің ажырамас бөлігі. Ақпарат алмасу, білім үйрену, пікір білдіру, достармен байланыс орнату секілді көптеген мүмкіндік дәл осы платформалар арқылы жүзеге асады. Алайда интернет кеңістігінің пайдалы тұстарымен қатар қауіпті қырлары да бар. Соның бірі – жастар санасын улайтын деструктивті діни идеологияның әлеуметтік желі арқылы таралуы.
Қазіргі таңда радикалды көзқарасты ұстанатын топтар өз үгіт-насихатын бұрынғыдай жасырын жиналыстарда ғана емес, TikTok, Telegram, YouTube, Instagram, Facebook сияқты платформалар арқылы ашық жүргізіп отыр. Олар заманауи технологияны шебер пайдаланып, жастардың психологиясына әсер ететін қысқа видеолар, әсерлі насихаттар, діни цитаталар мен эмоциялық контенттер таратады. Мұндай материалдар әсіресе өмірлік тәжірибесі аз, діни сауаты төмен, эмоционалдық тұрғыдан тұрақсыз жастарға тез ықпал етеді.
Деструктивті ағым өкілдері ең алдымен жастардың әлсіз тұстарын іздейді. Кейбір жас қоғамнан өз орнын таба алмай, жалғыздық сезімін бастан өткереді. Кейбірі әділетсіздікке күйінеді, енді бірі өмірдің мәнін іздейді. Осындай психологиялық сәттерді радикалды топтар тиімді пайдаланып, өздерін «ақиқат жолындағы адамдар» ретінде көрсетеді. Алғашында олар мейірімді, қамқор болып көрінеді. Жастарға «бауырым», «қарындасым» деп жылы сөйлеп, сенімге кіреді. Кейін біртіндеп қоғамнан оқшаулайтын, мемлекетке, дәстүрге, ата-анаға қарсы қоятын идеяларды енгізе бастайды.
Әлеуметтік желідегі діни манипуляцияның ең қауіпті тұсы – оның жасырын түрде жүруі. Кейбір аккаунттар өзін «араб тілі курсы», «ислам тарихы», «мотивациялық уағыз», «таза дінге шақыру» деген атаулармен таныстырады. Сырттай қарағанда діни білім беріп жатқандай көрінгенімен, уақыт өте келе олардың мазмұнынан радикалды идеялар байқалады. Олар дәстүрлі дінді жоққа шығарып, халықтың салт-дәстүрін «бидғат» деп айыптайды, мемлекеттік заңдарды менсінбеуге үндейді, өзінен басқаның бәрін адасқан етіп көрсетеді.
Мұндай идеологияның зардабы өте ауыр. Деструктивті ағымға ерген адам біртіндеп өз отбасынан алыстайды. Бұрынғы достарымен араласуды тоқтатады. Қоғамға деген өшпенділік қалыптасады. Кей жағдайда радикалды идеялар экстремизм мен терроризмге дейін алып баруы мүмкін. Әлемнің әртүрлі аймақтарындағы қақтығыстарға алданып кеткен жастардың арасында әлеуметтік желі арқылы үгітке іліккендер аз емес.
Жастарды мұндай қауіптен қорғаудың ең тиімді жолы – діни сауаттылықты арттыру. Дінді үстірт түсіну немесе интернеттен кездейсоқ уағыз тыңдау үлкен қателікке ұрындыруы мүмкін. Сондықтан діни мәселеде ресми, сенімді дереккөздерге жүгіну аса маңызды. Жастар шынайы діннің мақсаты адамды мейірімділікке, сабырлыққа, білімге, бейбітшілікке тәрбиелеу екенін түсінуі керек.
Сонымен қатар ата-ананың рөлі де ерекше. Кейбір ата-ана баласының интернетте не көріп жүргеніне мән бермейді. Ал радикалды идеология көбіне дәл сол бақылаусыз қалған кеңістікте таралады. Баламен ашық сөйлесу, оның қызығушылығын білу, психологиялық қолдау көрсету – деструктивті ықпалдың алдын алуда маңызды факторлардың бірі.
Білім беру ұйымдарының да жауапкершілігі зор. Мектеп пен университетте медиа сауаттылық, діни таным, сыни ойлау қабілетін дамытуға басымдық берілуі қажет. Жастар интернеттегі әр ақпараттың шындық бола бермейтінін түсінуі керек. Әсерлі видео немесе эмоционалды сөздер адамның санасын манипуляциялау құралы болуы мүмкін екенін ұғынғаны жөн.
Қазіргі уақытта радикалды топтар сапалы монтаж, әдемі дизайн, қысқа әрі өтімді видеолар арқылы жастарды тартуға тырысады. Сондықтан оларға қарсы күрес тек тыйым салумен шектелмеуі тиіс. Керісінше, дәстүрлі құндылықтарды, дұрыс діни түсінікті, ұлттық мәдениетті насихаттайтын заманауи әрі сапалы контент көбейгені маңызды. Жастарға түсінікті тілде сөйлейтін, олардың мәселесін ұғатын мамандар мен теологтардың белсенділігі қажет.
Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымы ешқашан қатігездік пен төзімсіздікке үндемеген. Ата-бабамыз дінді ұлттық құндылықпен, адамгершілікпен, ізгілікпен сабақтастыра білген. Сондықтан жастар жат идеологияға емес, өз халқының рухани мұрасына сүйенуі тиіс.
Әлеуметтік желідегі деструктивті діни идеология – бүгінгі қоғам үшін маңызды қауіптердің бірі. Бұл мәселе тек құқық қорғау органдарының немесе дін мамандарының ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігін талап етеді. Жастардың санасын қорғау – елдің болашағын қорғау. Саналы, білімді, сыни ойлайтын ұрпақ қана интернеттегі теріс ықпалға қарсы тұра алады.
Жасұлан БАҚЫТБЕК
