Қазақта «Қасқалдақтың қанындай қат» деген мақал бар. Мағынасы – бір нәрсенің немесе адамның өте қымбат, құнды, бағалы екендігін білдіреді. Өйткені, қасқалдақ – ерекше, сирек кездесетін құс, ал оның қанының қаттылығы – әлгіндей құнды нәрсенің жетіспеушілігін, қиыншылықты немесе оны табудың оңай еместігін көрсетеді.
Ал, енді осы мақалдың екінші жағы бар екенін таяу күндері әлеуметтік желіде, арғы беттен келген мәдениеттанушы Алмас Әбутәліпұлы ағамыздан естіп қалдым.
Алмас Әбутәліпұлы ағамыз: «Қасқалдақтың қанындай» деген сөздің, негізінде басқаша мағынасы бар болу керек деп, ерекше мән беріп, ізденіс жасадым. Қасқалдақ – үйрекке ұқсаған, сирек кезігетін қара құс. Бірақ мұрны мен маңдайы қасқа, аппақ қардай болады. Қасқасы алыстан көрініп тұрады. Сондықтан қасқалдақ деген сөз – қасқа дақ, ақ қасқа дағы бар деген сөз екен. Бұл құстың тағы қандай ерекшелігі бар десем, көктеу уақытында оңтүстікке ұшып келіп қонғанда, әдетте терең көлдерге қонбайды. Шалшық, таяз суларда болады, сол жерлерді мекен етеді. Содан соң, қысқы уағында қайтқанда, қайтқан құстардың ішінде ең биік ұшады екен. Әуеге биік көтеріліп алып, қанатын кең жайып, еркін ұшады. Үлкен бір ерекшелігі – өзі туып-өскен көліне ғана қайта-қайта келіп тұруында. Ал, өлер шағында да, сөз жоқ, туып-өскен жеріне келіп өледі екен.
Сондықтан анау қасқалдықтың қанындай дейтіні, бұл қасқалдақтың денесіндегі қанды айтып тұрған жоқ. Керісінше, қасқалдақтың рухындай рух болу керек деген мағынаны білдіреді екен. Қасқалдақтың рухындай рух болса, адамзат өзінің туып-өскен мекенін мәңгі сүйетін болса, міне отанын сүйген деген – осы. Яғни, әр адам өз жерін, өз отанын осы қасқалдақтың қанындай, рухындай сүйіп өту деген қасиетті сезімді білдірген» деп айтып өтті.
Расында, әрбір елін сүйген азамат үшін «туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас»деген ұғым әрдайым жоғары тұруы қажет.
Алла Тағала баршамызға сондай елге деген, жерге деген адал махаббатты нәсіп етсін!
Қуат ҚАБДОЛДА
