Шәууәл – қамари жыл санауы бойынша Рамазан айынан кейінгі және Зүлқада айынан бұрынғы оныншы ай. «Шәууәл» сөздікте «жоғарыға қарай ұшу, көтерілу, көтеру» деген мағынадағы сөздердің түбірінен шыққан.
Бұл ай исламнан бұрынғы Арабы-Баида [1] заманында «Уағил» деп аталғаны жайлы тарих кітаптарында айтылған. Ал, «Шәууәл» деп Арабы-Мүстаридә [2] кезінен бастап қолданылған, сондай-ақ, бұл атау исламнан кейін де бүгінгі күнге дейін қолданылуда. Шәууәлдің оныншы ай болуының бірнеше себептері бар.
Арабтар қамари жыл санауының ескі аттарын ауыстырғанда, бұл ай жаз мезгіліне сәйкес келіп ыстық болғаны үшін айтылған. Енді бір риуаятта түйелердің жұптасу мезгілінде құйрықтарын көтергені үшін осылай аталған, сондай-ақ, ауа-райының ыстық болуы мен түйелер сүтінің азайып кеткені үшін де «Шәууәл» деп аталғаны жайлы деректерде айтылған.
Арабтар бұл айды сәтсіздік айы деп санағандықтан, некелеспейтін болған. Ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) Хз. Айша анамызбен Шәууәл айында үйленіп, бұндай сенімнің қате екенін амалы арқылы көрсеткен.
Шәууәл айының бірінші күні – Рамазан айтта ораза ұстауға дінімізде тыйым салынған. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) бір хадисінде: «Рамазан айын оразамен өткізіп, Шәууәл айында алты күнін ораза ұстаған адам, бір жыл бойы ораза ұстағанмен тең», – деп бұйырған.
Ислам ғұламалары Шәууәл айында ораза ұстауды мұстахаб амал санаған. Яғни, Шәууәл айында ораза ұстап, ұстамау – мұсылманның өз еркі. Ораза ұстаса, сауап алады, ал ұстамаса, күнәһар болмайды.
Шәууәл оразасын Рамазан айттан кейінгі күннен бастап ұстау абзал. Сондай-ақ, оны Шәууәл айының кез келген күнінде бөліп немесе қатарынан 6 күн ұстауға да болады.
Мұсылмандардың бесінші парызы болған қажылықтың алғашқы айы Шәууәл айымен басталады. Ислам тарихында Шәууәл айында орын алған маңызды оқиғалар бар. Олардың кейбіріне тоқталсақ: Бәни Кайнуқа қақтығысы (2-хижри /624-миләди), Ұхұд қақтығысы (3/625), Хунайн қақтығысы (8/630), Тайф қақтығысы (8/630).
Бір риуаятта Хз. Пайғамбарымыздың ұлы Ибрахимнің бақилық (10/632) болған. Бұл айда Ислам әлемін билеген Осман мемлекеті маңызды деп санаған қызметкерлерінің міндетін ауыстырған. Сондықтан оны Осман ұрпақтары «Шәууәли таужихат» деп атаған.
Жаратушы Алла ешбір нәрсені жаман етіп жаратпаған. Мұсылмандар үшін барлық күн берекетті әрі қасиетті. Өйткені, Құран Кәрімде Алла Тағала «Уақытқа» ант еткенде барлық мерзімді қамтығаны жайында деректер бар.
Сол себептен де бұл айда ұстаған оразаларымыз қабыл болып, Алла баршамызға екі дүние бақытын нәсіп еткей… Әумин!
Исатай БЕРДАЛИЕВ
Пайдаланған әдебиеттер
- Әбу л-Фазл Жамалуддин Мұхаммад б. Мукаррам б. Али б. Ахмад әл-Ансари әр-Руәйфи (ө. 711/1311), Лисану л-Араб, «шул» бабы.
- Яхия б. Зияд әл-Фарра, әл-Әйман уа л-Лайали уа ш-Шухур (қайта жазып шыққан Ибрахим әл-Әдияр) Каир 1400/1980, 46 және 52 беттер.
- Ахмад б. Хусайн әл-Бейхаки, Фазилату л-Әуқат (қайта жазып шыққан Аднан Абдуррахман мәждид әл-Кайси), Мекке 1410/1990, 325-334 беттер.
- Зәкария б. Мұхаммад әл-Казуани, Ажаибу л-Махлукат, Бәирут, Дару ш-Шарки л-Араби, 71-бет.
- Әнас Фаррахи, Әсмә у-Әшхур уә л-Әдад уә л-Әймән уә тафсиру мәаниха, Траблюс 1988, 71-73, 75-77 беттер.
[1] Арабы Баида (түрікше – Arab-ı Baide) – өткен пайғамбарлар заманында өздері мен ұрпақтары қалмаған, Нұх (ғ.с.) пайғамбардан кейінгі Араб түбегінде өмір сүрген арабтар. Ад, Сәмуд және Амалика қауымы осыған кіреді.
[2] Арабы Мүстарибә (түрікше – Arab-ı Müsta’ribe) – Ысмайылдың (ғ.с.) он екі ұлының Арабы Арибәмен араласуынан пайда болған қауым. (Арабы Арибә – Баида арабтарынан кейін Йеменде өмір сүрген Кахтан ұрпақтары)
