Тарих дәлелдеген бір шындық бар: рухани мәдениеттің ғұмыры материалдық мәдениеттен әлдеқайда ұзақ. Орны ғана қалған Отырартөбенің даңқты перзенті Әбу Насыр әл-Фараби әлем халықтары үшін «екінші ұстаз» атанып, ислам Ренессансының көшбасында тұрды. Оның еңбектерін адамзат өркениеті тірек етіп отыр. «Ақтөбе» атты үлкен төбеге айналып, үнсіз жатқан Баласағұннан шыққан кешегі даңқты қаламгер Жүсіп Баласағұнның «Құтты білік» атты еңбегін бүгінде әлем таниды. «Туған жерім – мүбәрәк Түркістан» деп жырлаған Түркістан перзенті Қожа Ахмет Йасауиді барша түркі халықтары рухани пір тұтса, әлем халқы оның әдебиет әлеміндегі баға жетпес орнын бірауыздан мойындайды.
Материалдық мәдениеттің күйреуге бейім екенін дана бабаларымыз ежелден-ақ жақсы білген. Сондықтан қашанда рухани әлемін кемелдендіруге күш салған. Пәни тіршіліктен жиған-терген барша даналығын, тағылым-тәжірибесін, тарихын, әдебиетін халқымыз аңыз-әңгімелерге, жыр-дастандарға, мақал-мәтелдерге, шежірелерге, ән-күйге, жер мен судың, тау мен тастың атына айналдырып, ұрпаққа жеткізуге тырысқан. Бейнелі түрде айтсақ, аңыздардың шындыққа қарағанда ғұмыры ұзақ болатынын бабаларымыз қалтқысыз пайымдаған. Сондықтан қазақ даласы абыздар мен аңыздар еліне айналған.
Екінші жағынан тарихын тасқа қашағанда да бабаларымыз сол тарихтың мүмкіндігінше ұзақ сақталуын қамдаған. Орхон-Енисей жазбалары еңсесі биік кез келген тасқа емес, ғасырлар бойы желдің өтінде, күннің бетінде тұрып, жауын мен желден әбден қажалып біткен, ары қарай мүжілместей болып, берік өзегі қалған тастарға ойып жазылған екен. Және ол тастардың елсіз-күнсіз айдалада емес, тоғыз жолдың торабында, сайын даланың төсінде қасқайып тұрып, өткен-кеткен жолаушы оқымай өтпейтін ашық аспан астындағы тарих оқулығына айналуын да бабаларымыз ойламай қалмаған. Тарихты қағазға емес, тасқа қашап, сөзге немесе сазға айналдырып қалдырудың да осындай ғибраты болған. Сөзге көшіріліп, аңыз бен әуенге айналған тарих ұлттың ой-санасына ғана емес, генетикалық жадына да терең сіңіп, бейсаналы түрде сақталатын болған. Қазақтың «қанына сіңген», «сүтпен сіңген», «бесігінде дарыған» деп келетін тағылымды тіркестерінің де мәні осында.
