Бүгінде деструктивті діни ағымдар мен секталар адамдарды көше-көшеде емес, көбіне әлеуметтік желі арқылы іздейді. Жаңа мүше тартпас бұрын, олар алдымен адам туралы мүмкіндігінше көп ақпарат жинайды: оның жалғыздығын, отбасылық жағдайын, психологиялық осал тұстарын, тіпті күнделікті режимін зерттейді. Бұл деректер желіде ашық жатса, манипуляция жасау әлдеқайда жеңіл. Сондықтан жеке деректерді қорғау – тек техникалық сақтық қана емес, ол деструктивті ықпалдан қорғанудың алғашқы, әрі маңызды бөлігі.
Деструктивті топтар «кездейсоқ» таныстық ұйымдастырмайды. Олар алдын ала:
- жалғыз, қолдауы аз адамдарды іздейді (мәртебесі, жарияланымдарынан «жалғызбын», «көңілім түсті» деген сарын байқалады);
- отбасылық жағдай, дінге қатысты іздеулер мен жазбаларды бақылайды;
- орналасқан жері мен күнделікті кестені бақылап, «кездейсоқ» кездесу ұйымдастырады;
- адамның осал тұсын білгеннен кейін, дәл сол жерден «шешім» ұсынады.
Демек, өзіңіз туралы артық ақпаратты жасырын ұстау – тек алаяқтардан ғана емес, психологиялық жолмен адам аулайтын топтардан да қорғайды.
Жеке деректерді қорғаудың 8 әдісі
- Күшті және бірегей құпия сөз қолданыңыз
Әр аккаунтқа бөлек, кемінде 12 таңбадан тұратын, әріп, сан және таңбалардан құралған құпия сөз орнатыңыз. Бір құпия сөзді қайталамаңыз – аккаунтыңыз бұзылса, бөгде адам сіздің атыңыздан жазысып, жақындарыңызды алдап, оқшаулау процесін бастауы мүмкін.
2. Екі факторлы растауды (2FA) қосыңыз
Құпия сөзден бөлек, телефонға келетін код немесе аутентификация қосымшасы арқылы қорғаныстың екінші деңгейін орнатыңыз. Бұл – аккаунтыңызды бөтен адамның толық бақылауға алуына жол бермейді.
3. Эмоционалды жағдайыңызды жарияламаңыз
«Жалғызбын», «шаршадым», «отбасыммен жанжалдасамын» деген жазбалар қалыпты жағдай, бірақ оны кеңінен, көпшілікке ашық жариялау сізді осал тұсыңызды іздейтін адамдардың назарына іліктіруі мүмкін. Мұндай ойларды сенімді, жақын адамдармен жеке хабарласу арқылы бөлісу қауіпсіздірек.
4. Құпиялылық баптауларын тексеріп отырыңыз
Жарияланымдарыңызды тек танитын, сенетін адамдар ғана көретіндей етіп баптаңыз. Бейтаныс адамдардың профиліңізге еркін кіруі – сізді бақылап, «сәйкес сәтті» күтетін адамдарға есік ашумен бірдей.
5. Күмәнді сілтемелер мен жаңа таныстықтардан сақ болыңыз
Кенеттен пайда болған, шектен тыс қамқор, тым тез жақындасқысы келетін бейтаныс адамдардан сақ болыңыз. Деструктивті топ мүшелері көбіне жалғыз, ізденіс үстіндегі адамдарды дәл осылай – «кездейсоқ» түрде тауып, жақын араласуды тез бастайды.
6. Орналасқан жеріңізді жарияламаңыз
Нақты уақытта геолокацияны бөлісу – сізді немесе жақындарыңызды кез келген уақытта тауып алуға мүмкіндік береді. Бұл – физикалық қауіпсіздікпен қатар, қалаусыз «кездесулерден» қорғаудың да жолы.
7. Балалар мен жасөспірімдерді осы тақырыпта тәрбиелеңіз
Жасөспірімдер – деструктивті ағымдардың негізгі нысаны, өйткені олар мән-мағына мен қауымдастық іздеу кезеңінде жиі желіде «түсінетін» адам іздейді. Ата-ана ретінде тыйым салудан гөрі, неге бейтаныс адаммен жеке өмір туралы бөліспеу керектігін түсіндіріп, ашық әңгіме құрған дұрыс.
8. Аккаунттарыңызды үнемі тексеріп, тазалап отырыңыз
Ұзақ уақыт пайдаланылмаған, бірақ әлі де жеке ақпаратыңыз сақталған аккаунттарды жойыңыз немесе құпия сөзін жаңартыңыз. Қараусыз қалған аккаунт – сізді бақылауға алудың артық жолын ашық қалдырады.
Деструктивті діни ағымдар мен секталар қазіргі заманда алдымен экранда, содан кейін ғана өмірде кездеседі. Олардың негізгі құралы – адам туралы жиналған ақпарат пен оның осал тұсын дәл тауып, дер кезінде «көмек қолын» созу. Сондықтан жеке деректерді сақ ұстау, артық ашықтықтан аулақ болу және сыни ойлауды дамыту – рухани қауіпсіздіктің де, цифрлық қауіпсіздіктің де ажырамас бөлігі. Өзің туралы кімге, қанша ақпарат бересің – соны білу де, шектеу де сенің қолыңда.
Гүлбиназ Абай, журналист
Астана қаласы Дін мәселелерін зерттеу орталығы
