Сұрақ: Біреу өзіңе зиян немесе зақым келтірсе, кек қайтаруға бола ма әлде өтемақы беруі керек пе?
Жауап: Бұл сұраққа ислам тарихындағы мына оқиға арқылы жауап берсек.
Пайғамбар (с.ғ.с.) шежірені жақсы білетін Әбу Жаһм ибн Хузайфаны сырт аймақтарға зекет жинаушы ретінде жібереді. Бір кісі Әбу Жаһммен зекет мәселесінде қатты сөзге келіп, жанжалдасып қалады. Нәтижесінде Әбу Жәһм оның басына зақым келтіріп қояды.
Оның ағайындары пайғамбарға (с.ғ.с.) келіп: «Уа Алланың елшісі! Біз кек алуды талап етеміз!» дейді. Пайғамбар (с.ғ.с.) оларға: «Жоқ, өтемақы ретінде сендерге пәленше мал берілсін!» – деп айтады, алайда олар бұған разы болмайды. Сонда пайғамбар (с.ғ.с.) айтылған өтемақының құнын арттырып: «Олай болса пәленше мал берілсін!» – дегеннен кейін олар келіседі.
Пайғамбар (с.ғ.с.) оларға: «Мен түстен кейін халыққа сендердің разы болғандарыңды жариялаймын», – дейді. Олар бұған келіседі. Пайғамбар да жамағатты жинап, болған жағдайдан хабардар етіп: «Ләйсилер кек алу үшін маған келген еді. Алайда мен оның орнына оларға өтемақы ұсындым», – деді де оларға бұрылып: «Ризасыңдар ма?» – деп сұрады. Бірақ әлгілер: «Жоқ!» – деп өз сөздерінен бас тартады. Олардың мұндай әрекетіне мұһажирлер наразы болып, қарсы шығады.
Одан соң пайғамбар (с.ғ.с.) оларды қайта шақырып, өтемақыны тағы арттырып олардан разы болған-болмағандарын сұрайды. Олар разы екендіктерін білдірді. Пайғамбар (с.а.с.) тағы да бұл шешімдерін халыққа жариялайтындығын айтады. Олардың келісімін алғаннан кейін халық алдына шығып, сөз сөйлегеннен кейін пайғамбар олардан: «Разысыңдар ма?» – деп сұрайды. Бұл жолы олар: «Иә!» – деп жауап береді (Әбу Дәуіт, Нәсаи).
Осылай пайғамбар (с.ғ.с.) адамнан кек алудың орнына мүмкін болса өтемақы төлеу үрдісін қалыптастырады.
Жалғас САДУАХАСҰЛЫ
