Біз 2009 жылғы халық санағы өткелі бері «Ел халқының 70 пайыздан астамы – мұсылмандар» деп келдік. Өйткені сол санақ нәтижесі бойынша Ислам дінін ұстанатын адамдар қатары 70,2 %-ды құрағаны белгілі.
Келесі халық санағында 80 пайызға жуықтайтын шығармыз деген үміт бар еді. Бірақ…
Өткен жылғы санақта мұсылманмын деген адамдар саны бар болғаны 69,31 %-ды көрсетті. Яғни соңғы 10 жылдың ішінде 0,9 %-ға азайған.
Бұның себебі неде?
Санақ нәтижелеріне қарасақ, негізінен Ислам дінін ұстанатын ұлттардың барлығы дерлік сан жағынан өскен. Атап айтқанда, негізгі 3 ірі ұлт: қазақтар 10,1 миллионнан 13,5 миллионға, өзбектер 457 мыңнан 614 мыңға, ұйғырлар 225 мыңнан 290 мыңға көбейген. Ендеше мұсылмандар саны қалайша азайып отыр?
Тағы бір жайт: 2009 жылғы санақта дінін көрсеткісі келмегендер 0,5 % болса (шамамен 78 мың адам), 2021 жылы 11,01 %-ға (2,1 млн адам) бірден өсіпті! Айналдырған 10 жылдың ішінде дінін жасырғысы келген адамдар қатары 10 %-ға немесе 2 миллион адамға көбейіп кетуі мүмкін бе?
Біздің ойымызша, бұл жайттың 2 себебі болуы мүмкін.
Бірінші себеп. 2021 жылғы халық санағы sanaq.gov.kz сайтында алғаш рет онлайн түрде өткені белгілі. Яғни бұрынғыдай ешкім үй-үйді аралап, халықты түгендеген жоқ. Әркім өз мәліметтерін өзі толтырды. Сол кезде көп адам «діні» деген жерді байқамай немесе басқа себеппен толтырмай кетуі мүмкін.
Мәселен, интернетке енді ғана қолы жетіп жатқан ауылдар көп. Ол жақтың дені – қазақтар. Бәлкім, сол адамдар сайтқа кіріп, онлайн толтыруды дұрыс түсінбей, көп мәліметтерін жазбай кетуі ғажап емес. Мұсылмандар қатары осындай себеппен азаюы да мүмкін.
Екінші себеп. Соңғы жылдары елімізде қазақты ата-баба дінінен қайтарып, «Ислам – арабтың діні, біздің шынайы дініміз – тәңіршілдік» дейтін керітартпа насихат көбейгені белгілі. Өкінішке қарай, ұлтшылдығы басым, бірақ діни сауаты төмен кейбір азаматтар сол дақпыртқа сеніп, аты бар да, заты жоқ тәңіршілдікті ұстанамыз деп, дінін көрсетпей кетті ме екен?..
Қалай десек те, соңғы халық санағынан кейін Қазақстан ресми деректер бойынша мұсылмандар саны азайып бара жатқан елдер қатарын толықтырып отыр. Шын мәнінде солай ма, оны мамандар айта жатар.
Ал Сіз қалай ойлайсыз?
Ескендір ЗҰЛҚАРНАЙ
