Отбасы – қоғамның іргетасы. Кез келген қоғамның негізі. Отбасы салауатты болса, қоғам да салауатты. Қоғамның бұзылуы да отбасы дағдарысынан басталады. Отбасы – кіші отан деген сөздің төркіні де осында жатыр. Ендеше, бала-шағамызды қалай тәрбиелейміз?
Бала махаббат, мейірімділік және тыныштықты отбасынан сезініп өсуі қажет. Бала – әкенің айнасы. Бала әкесінен көргенін айна-қатесіз көшіріп, бойына сіңіреді. Алла Тағала:
«Әке мен балаға серт» (Бәләд сүресі, 3-аят),-деп ант етуде.
Құран Кәрімде құбылыстар мен жаратылыстарды айтып, Жаратушының ант етуі оның маңызды екенін аңғартады. Әке мен балаға серт етумен отбасындағы ата-ана мен перзенттің қарым-қатынасының маңызды екенін білдірген. Сонымен бірге, ең үлкен нығмет тәрбиелі бала-шаға екенін мына аяттан байқауға болады. Фурқан сүресінде мұсылманның ең көп тілегінің бірі айтылады. Мұсылман Алла Тағаладан:
«…Раббымыз! Бізге жұбайларымыздан, ұрпақтарымыздан көзайымдық бер. Сондай-ақ бізді тақуалардың алды қыл!..»,-деп дұға етеді.
Бұл аяттың мән-мағынасы жөнінде сахаба Ибн Аббас (р.а.): «Көзімнің қарашығындай ұрпақ бере гөр деумен, бұл дүние мен ақыретте жаны тыныш табатын ұрпақ сұрауда. Ол – Аллаға бойұсынған және құлшылық ететін ұрпақ»,-дейді. Ұл-қыздың тек жаттанды білім алуы мен ішіп-жеуіне, киім-кешегіне ғана мән беру – асыл тектіліктің мұраты емес. Басты мақсат – бала тәрбиесі.
Һарун Рашид екі баласы, Әмин мен Мамунды тәрбиелеуге ұстаздың қолына тапсырады. Еті сенікі, сүйегі менікі деп сол заманның ең атақты ғалымы Асмағиге табыстайды. Тәлім-тәрбие әдебін толықтай қадағалауын талап етеді. Ұстаздың қадір-қасиетін біліп өсу үшін есігінің алдында күтуді, қажет болған жағдайда қатаң шара қолдануды тапсырады. Сонымен бірге: Құранды үйрет, мән-мағынасын оқыт. Ата-бабасының өлеңдерін үйрет, сүнетті оқыт. Сөз саптауды білсін. Арзан күлкіге жол берме. Әрбір дәрісте сенен пайдалансын,-деп айтады.
Халифа балаларының оқуы мен тәрбиесін сырттан қадағалап отыру үшін арнайы қызметкері ол туралы күнде баяндап отырады. Бұдан ұстаз пен балалар хабарсыз еді. Кезекті дәрістен кейін Әмин мен Мамун шығып бара жатқан ұстазының аяқ киімін ұсыну үшін таласып қалады. Ақыры, екеуі бір-бір кебістен алып баруға келіседі. Бұл шәкірттер халифаның баласы болса да, жақсы тәрбиенің нәтижесінде ұстазға және білімге деген құрмет бойларына қалыптаса бастағанының белгісі еді. Болған жайдан халифа сол күні-ақ хабардар болды. Халифаның өзі де мұндайды күтпеген. Іштей дән риза болды. Келесі күні халифа ұстазбен әңгіме барысында төтесінен:
-Бұл дүниеде ең мәртебелі әрі қадірлі адам кім?,-деп сұрады. Ғұлама:
-Уа, мұсылмандар әміршісі! Сізден қадірлі кісі бар ма?,-деді жауап ретінде. Һарун Рашид болса:
-Жоқ, тақ мұрагерлері кебісіне таласқан тұлға – ең қадірлі адам,-деп өзі жауабын берді. Сонда ғалым халифаның кешегі балалардың қылығынан хабары бар екенін түсініп, ыңғайсызданды. Тіпті, халифа ашуланды ма деген ой да келді. Ал, Һарун Рашид болса керісінше ұстазға алғыс білдіріп, рахметін айтып: балаларымның бұл әрекеті мені дән риза етті, – деді.
Демек, бала оқу-жазудан бұрын тәрбие мен әдепке мұқтаж.
Руслан ҚАМБАР
