Қазіргі әлем түрлі сын-қатерлермен бетпе-бет келіп отыр. Геосаяси қақтығыстар, діни алауыздық, экстремизм мен төзімсіздік халықаралық қауіпсіздікке елеулі әсер етуде. Осындай күрделі кезеңде өркениеттер мен діндер арасындағы өзара түсіністікті нығайтатын алаңдардың маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Соның ішінде Қазақстанның бастамасымен ұйымдастырылып келе жатқан Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі халықаралық қоғамдастық жоғары бағалайтын бірегей диалог алаңына айналды.
Бұл бастама алғаш рет 2003 жылы жүзеге асырылды. Сол кезеңде әлемде діни қайшылықтар мен терроризм қаупі күшейіп тұрған еді. Қазақстан түрлі дін өкілдерін бір үстел басына жинап, өзара сенім мен ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған жаңа формат ұсынды. Осылайша Астана әлемдік деңгейдегі рухани үнқатысудың орталығына айналды.
Съездің басты мақсаты – әртүрлі діндердің бейбітшілік, әділеттілік, мейірімділік және адамгершілік сияқты ортақ құндылықтарын дәріптеу. Жиын барысында ислам, христиан, иудаизм, буддизм, индуизм, даосизм, синтоизм және басқа да дәстүрлі діндердің жетекшілері адамзат алдында тұрған өзекті мәселелерді бірге талқылайды. Олар қақтығыстардың алдын алу, діни экстремизмге қарсы іс-қимыл, жастар тәрбиесі, рухани құндылықтарды сақтау, әлеуметтік әділеттілік пен адам құқықтарын қорғау бағытында пікір алмасады.
Қазақстан үшін бұл съездің маңызы ерекше. Еліміз Конституцияда бекітілген зайырлылық қағидатын ұстана отырып, барлық азаматтың ар-ождан бостандығына кепілдік береді. Сонымен қатар қоғамдағы конфессияаралық келісім мен өзара құрметті мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі ретінде қарастырады. Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі осы ұстанымның халықаралық деңгейдегі нақты көрінісі болып табылады.
Жиынға әлемнің ондаған елінен діни көшбасшылармен қатар саясаткерлер, халықаралық ұйымдардың басшылары, ғалымдар мен сарапшылар қатысады. Бұл съездің тек діни емес, дипломатиялық және гуманитарлық маңызын да арттырады. Әртүрлі көзқарастағы адамдардың ашық пікір алмасуы өзара сенімді нығайтып, халықаралық қатынастардағы шиеленістерді азайтуға ықпал етеді.
Съезд барысында қабылданатын декларациялар бейбітшілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған маңызды құжаттар саналады. Онда дінді саяси мақсатта пайдалануға жол бермеу, зорлық-зомбылықты ақтамау, экстремизм мен терроризмге қарсы бірлескен ұстаным қалыптастыру, жастарды төзімділікке тәрбиелеу сияқты қағидалар көрініс табады. Бұл құжаттар халықаралық қоғамдастық үшін моральдық әрі рухани бағдар қызметін атқарады.
Бүгінде Қазақстанды әлем конфессияаралық келісімнің табысты үлгісін қалыптастырған мемлекет ретінде таниды. Еліміздегі түрлі этнос пен дін өкілдерінің өзара сыйластықта өмір сүруі халықаралық деңгейде жоғары бағаланып келеді. Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі осы тәжірибені жаһандық деңгейде насихаттап, бейбітшілік пен диалог мәдениетін дамытуға үлес қосып отыр.
Қазіргі халықаралық ахуал көрсетіп отырғандай, тұрақты бейбітшілікке әскери немесе саяси тетіктер ғана емес, рухани келісім мен өзара түсіністік те қажет. Осы тұрғыдан алғанда, Астанада өтетін Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі адамзаттың ортақ құндылықтарын дәріптейтін, халықтар арасындағы сенімді нығайтатын және өркениеттер үнқатысуын дамытуға қызмет ететін маңызды халықаралық институт ретінде өзектілігін сақтай береді.
Ж.БАҚЫТБЕК
