Наурыз айында бүкіл халық болып дауыс беріп қабылдаған жаңа Ата заңымыз 1 шілдеде күшіне енбек. Еліміздің Негізгі құжатындағы маңызды норманың бірі – мемлекетіміздің зайырлылық ұстанымын нықтап бекітуі. Оның пайдасы мен тиімділігі неде? Бұл жайында Қызылорда облысы дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығының» теолог маманы, РАТТ мүшесі Бақтияр Оспанов айтып берді.
– Жаңа Конституцияда Қазақстан өзін зайырлы мемлекет ретінде бекітті. Зайырлылық ұғымын діни тұрғыдан қалай түсіндіруге болады?
– Зайырлылық – дінсіздік немесе дінге қарсы көзқарас емес. Ол – мемлекеттің қандай да бір дінді ресми идеология ретінде қабылдамай, барлық азаматтың ар-ождан бостандығын қамтамасыз ету қағидаты. Бұл ұстаным дін ұстанатындардың да, ешқандай дінді ұстанбайтындардың да құқықтарын тең дәрежеде қорғайды. Исламда да «Дінде зорлық жоқ» деген қағида бар. Сондықтан зайырлылық адамның сенім таңдау еркіндігін сақтауға мүмкіндік береді.
– Конституцияның 1-бабында Қазақстан өзін зайырлы мемлекет деп жариялаған. Бұл норма қоғам үшін неліктен маңызды?
– Бұл қағида еліміздегі тұрақтылық пен қоғамдық келісімнің негізгі тіректерінің бірі болып саналады. Қазақстанда түрлі этнос пен конфессия өкілдері өмір сүреді. Егер мемлекет белгілі бір дінді артықшылыққа ие етсе, қоғамда алауыздық тууы мүмкін. Ал зайырлы қағидат барлық азаматқа тең мүмкіндік беріп, мемлекетті діни тартыстардан қорғайды.
– Кейбір адамдар зайырлылықты діннен алшақтау деп қабылдайды. Бұл қаншалықты дұрыс?
– Бұл – арагідік кездесіп қалатын қате түсінік. Зайырлы мемлекет дінге қарсы емес, керісінше, заң аясында діни сенім бостандығын қамтамасыз етеді. Қазақстанда мешіттер, шіркеулер, ғибадат үйлері еркін жұмыс істейді, азаматтар құлшылық жасап, діни рәсімдерін орындай алады. Сондықтан зайырлылық пен дін бір-біріне қарама-қайшы ұғымдар емес.
– Жаңа Конституция қабылданғаннан кейін зайырлылық қағидатының мазмұны өзгерді ме?
– Конституциялық реформалардан кейін де Қазақстанның зайырлы сипаты өзгерген жоқ. Керісінше, адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктері күшейтілді. Бұл дін саласына да қатысты. Мемлекет діни ұйымдардың ішкі қызметіне араласпайды, ал діни ұйымдар мемлекеттік билік жүргізуге ұмтылмайды. Осындай өзара шекараның сақталуы – зайырлылықтың басты белгісі.
– Бүгінде дінді саяси мақсатта пайдалануға тырысатын топтар кездеседі. Мұндай жағдайда зайырлылықтың маңызы қандай?
– Өте маңызды. Әлемдегі көптеген қақтығыстардың түп-төркінінде дінді саясиландыру әрекеттері жатыр. Деструктивті ағымдар діни ұрандарды пайдаланып, өз идеологиясын таңуға тырысады. Зайырлы мемлекет заң үстемдігін қамтамасыз етіп, қандай да бір топтың қоғамға өз діни ұстанымдарын күштеп енгізуіне жол бермейді. Бұл ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан да маңызды.
– Жастар арасында зайырлылық мәдениетін қалыптастыру үшін не істеу қажет?
– Ең алдымен жастарға зайырлылықтың шынайы мәнін түсіндіру керек. Ол үшін мектептер мен жоғары оқу орындарында құқықтық және діни сауаттылықты арттыру маңызды. Сонымен қатар дәстүрлі рухани құндылықтарды насихаттап, әлеуметтік желілердегі жалған діни ақпараттарға қарсы сапалы түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет.
Зайырлылық – қоғамды бөлетін емес, керісінше, әртүрлі сенім иелерін ортақ азаматтық құндылықтар төңірегінде біріктіретін қағида екенін жастар терең түсінуі тиіс.
– Әңгімеңізге рақмет!
Сұхбаттасқан – Жасұлан БАҚЫТБЕК
