Дінаралық және ұлтаралық достық – Тәуелсіз Қазақстанның басты байлығы. Өйткені халықтың ынтымағы мен бірлігі болмай, елдің болашағы туралы айту қиын. Осы орайда көп конфессиядан құралған қоғамымыздың басты ерекшелігі неде? Зайырлылық дінді жоққа шығара ма? Жастарымызды түрлі деструктивті діни ағымдандан қалай қорғаймыз? Біз бұл сұрақтардың жауабын Қызылорда облысы дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығының» теолог маманы Бақберген Сәрсенбайұлының аузынан естідік.
– Қазақстан – көпұлтты әрі көпконфессиялы мемлекет. Осындай қоғамда дінаралық достықтың басты ерекшелігі неде?
– Қазақстандағы дінаралық достықтың басты ерекшелігі – оның өзара құрмет пен заң үстемдігіне негізделуінде. Біздің елде әр азаматтың ар-ождан бостандығына кепілдік берілген. Сонымен бірге ешбір дінге артықшылық берілмейді. Бұл – зайырлы мемлекет қағидатының көрінісі. Әртүрлі дін өкілдері бір қоғамда өмір сүріп, ортақ ұлттық мүдде жолында еңбек етіп келеді. Мұндай үлгі көптеген мемлекеттер үшін де маңызды тәжірибе саналады.
– Қазақстанда қандай конфессиялар бейбіт қатар өмір сүріп жатыр?
– Елімізде ислам, православие, католицизм, протестанттық бағыттар, иудаизм, буддизм және басқа да діни бірлестіктер заң аясында қызмет етеді. Олардың барлығы қоғамдық тұрақтылықты сақтауға, қайырымдылық пен рухани құндылықтарды насихаттауға үлес қосып келеді. Әртүрлі сенімдегі адамдардың бір-бірінің діни мерекелеріне құрметпен қарауы да қоғамдағы татулықтың белгісі.
– Еліміздегі дінаралық келісімнің қалыптасуына қандай факторлар әсер етті?
– Біріншіден, халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан кеңпейілдігі мен төзімділігі маңызды рөл атқарды. Қазақ даласы түрлі этнос пен мәдениеттің тоғысқан мекені болды. Екіншіден, тәуелсіздік жылдарында жүргізілген мемлекеттік саясат конфессияаралық келісімді нығайтуға бағытталды. Үшіншіден, азаматтық бірегейлік ұғымы күшейіп, адамдардың діни айырмашылықтан бұрын ортақ Отанға деген жауапкершілігі алдыңғы орынға шықты.
– Бұл тәжірибеміз халықаралық деңгейде қалай бағаланады?
– Қазақстан дінаралық диалогты дамыту бағытында халықаралық бастамалар көтеріп келеді. Соның ең белгілісі – Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі. Бұл алаң түрлі конфессия өкілдерінің өзара түсіністігін арттыруға және жаһандық қауіпсіздік мәселелерін бірге талқылауға мүмкіндік береді. Сондықтан Қазақстан бейбітшілік пен үнқатысу мәдениетін насихаттайтын елдердің бірі ретінде танылып отыр.
– Дінаралық достықты сақтауда жастардың рөлі қандай?
– Жастар ең алдымен діни сауатты болуы керек. Әлеуметтік желідегі күмәнді ақпаратқа ермеу, әртүрлі көзқарастағы адамдарға құрметпен қарау өте маңызды. Сонымен қатар жастар ұлттық құндылықтарды, Конституцияны және зайырлылық қағидаттарын жақсы түсінсе, қоғамдағы келісімнің нығаюына үлкен үлес қосады.
– Кейбір адамдар зайырлылықты дінге қарсы ұғым деп қабылдайды. Бұл қаншалықты дұрыс?
– Бұл – қате түсінік. Зайырлылық дінге қарсы емес. Ол – мемлекет барлық азаматқа, олардың діни ұстанымына қарамастан, тең қарайтын басқару қағидаты. Зайырлы мемлекетте адамдардың діни сеніміне құрмет көрсетіледі әрі олардың құқықтары заңмен қорғалады. Сондықтан зайырлылық пен діни еркіндік бір-біріне қайшы емес, керісінше бірін-бірі толықтырады.
– Деструктивті діни ағымдар қоғамдағы дінаралық татулыққа қандай қауіп төндіреді?
– Мұндай ағымдар қоғамды «біз» және «өзгелер» деп бөліп, өзгеше сенімдегі адамдарға төзімсіздік қалыптастыруға тырысады. Бұл қоғамдық келісімге, ұлттық бірлікке қауіп төндіреді. Сондықтан діни сауаттылықты арттыру, дәстүрлі рухани құндылықтарды дәріптеу және заң талаптарын сақтау – мұндай қауіптің алдын алудың ең тиімді жолы.
– Қоғамдағы дінаралық достықтың болашағын қалай бағалайсыз?
– Болашағы зор деп ойлаймын. Әлемде түрлі қақтығыстар көбейіп жатқан кезеңде өзара сыйластық пен қоғамдық келісімнің маңызы арта түседі. Қазақстан осы бағыттағы ұстанымын сақтап, азаматтардың мәдени және діни әралуандығын елдің артықшылығы ретінде бағалай білсе, қоғамдағы тұрақтылық пен бірлік одан әрі нығая береді. Ең бастысы – барлығымызды біріктіретін ортақ құндылықтар: заңға құрмет, Отанға адалдық және бір-бірімізге деген сыйластық сақталуы керек.
– Әңгімеңізге рахмет!
Сұхбаттасқан – Жасұлан БАҚЫТБЕК
