Сұрақ: Амал деген не?
Жауап: Пенденің іс-әрекеті.
Сұрақ: Пенденің іс-әрекеті неше түрге бөлінеді?
Жауап: Пенденің іс-әрекеті сегізге бөлінеді.
Сұрақ: Олар қандай?
Жауап: Парыз, уәжіп, сүннет, мұстахап, мубах, мәкрүһ, харам, мустакраһ.
Сұрақ: Бұл амал түрлерін қалай басшылыққа аламыз?
Жауап: Кейбірін істеу керек, кейбірін істемеу керек. Ал, кейбіреуін істесе де, істемесе де оқасы жоқ.
Сұрақ: Парыз деген қандай амал?
Жауап: Ислам дініндегі міндет етілген амал. Парыз амалын істеген адам сауап алады, ал себепсіз істемеген адам күнәһар болады. Әрбір парыз амалдың парыздығына сенбеген, яғни мойындамаған адам кәпір болады, яғни имансыз боп есептеледі.
Сұрақ: Парыз амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Алла Тағалаға иман келтіру, дін Исламның хақтығына, яғни шынайылығына сену, әр күні бес уақыт намаз оқу, Рамазан айының әр күнінде ораза тұту, зекет беру, қажылыққа бару сияқты амалдар жатады.
Сұрақ: Уәжіп деген қандай амал?
Жауап: Парыз амал сияқты бұл да Ислам дінінде міндет етілген амал. Уәжіп амалын істеген адам сауап алады, ал себепсіз тәрк еткен адам күнәһар болады. Әрбір уәжіп амалының уәжіптігіне сенбеген кісі кәпір болмаса да, ол ауыр күнәға батады.
Сұрақ: Уәжіп амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Үтір намазын оқу, Құрбан айт пен Ораза айт намаздарын оқу, пітір садақасын беру, құрбан шалу, Құранда сәжде аяты оқылғанда тіләуәт сәждесін жасау сияқты амалдар жатады.
Сұрақ: Сүннет деген қандай амал?
Жауап: Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) әр уақыт істеп жүрген амалдары. Сүннет амалын істеген адам сауап алады, ал істемеген адам күнәһар болмаса да, істемегені үшін қиямет күні сөгіске қалады. Сонымен қатар, сүннет амалын жасамаған адам Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) шапағатына лайық болмайды.
Сұрақ: Сүннет амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Әрбір жақсы амалды істерде «Бисмилләһи-р-Рахмани-р-Рахиим» деп бастау, мұсылман адамдарға сәлем беру, Құран оқырда «Әғузу билләһи мин-аш-шайтани-р-раджиим» деп айту, т.б. амалдар жатады.
Сұрақ: Мұстахап деген қандай амал?
Жауап: Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) кейде істеп, кейде істемеген амал. Оны істеген кісі сауап алады, істемеген кісі күнәһар да болмайды, қиямет күні де істемегені үшін сөгіс алмайды.
Сұрақ: Мұстахап амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Нәпіл намаздар оқу, нәпіл ораза тұту, нәпіл садақа беру, әрдайым дәретпен жүру сияқты амалдар жатады.
Сұрақ: Мүбах деген қандай амал?
Жауап: Істеуі не істемеуі пенденің өз еркіндегі амал. Қаласа істейді, қаламаса істемейді. Мүбах амалын істеген адам сауап та алмайды, күнәһар да болмайды.
Сұрақ: Мүбах амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Халал тамақтарды тойып жеу, халал сусындарды тойып ішу, отыру, тұру, жүру, зияны жоқ сөздерді сөйлеу сияқты амалдар жатады.
Сұрақ: Харам деген қандай амал?
Жауап: Ислам дінінде жасауға қатаң тыйым салынған амал. Мұндай амалдарды мүлдем істемеу керек. Харам амалын Алла Тағаладан қорқып істемеген адам сауап алады, ал істеген адам ауыр күнәға батады.
Сұрақ: Харам амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Жазықсыз адам өлтіру, адамдарға немесе жануарларға зұлымдық жасау, ғайбат айту, өтірік айту, зина жасау, ұрлық қылу, мас қылатын ішімдік ішу сияқты амалдар жатады. Қандай да бір харам амалын халал деген адам мүжтәһид ғалымдардың ортақ үкімі бойынша, кәпір болып саналады.
Сұрақ: Мәкрүһ деген қандай амал?
Жауап: Ислам дінінде жасауға тыйым салынған амал. Мәкрүһ амалын істемеген адам сауап алады. Ал істеген адамға жаза берілуі мүмкін. Және осы мәкрүһ амалын халал деген адам ауыр күнәға батады, бірақ кәпір болмайды.
Сұрақ: Мәкрүһ амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Мешітте түкіру, әдепсіз өлеңдерді айту, құмар ойындарды тамашалау, әдепсіз әзілдерді оқып-жаттау, адамдарды үстінен мазақ ету, масқарасын шығару сияқты істер мәкрүһ істерге жатады.
Сұрақ: Мүстакраһ деген қандай амал?
Жауап: Бұрынғы ізгі, салиқалы адамдар істелуін жөн көрмеген, жақсы деп санамаған амал. Бұл амалды жасамаған дұрыс. Мүстакраһ амалын жасаған адам күнәһар болмайды, бірақ әдепсіз боп саналады. Және қиямет күні сол үшін сөгіске қалуы мүмкін.
Сұрақ: Мүстакраһ амалдарына қандай амалдар жатады?
Жауап: Тамақ жегенде ауызды толтырып жеу, тамақты көшеде немесе базарда жүріп жеу, дауысын шығарып есінеу, кекіру сияқты амалдар жатады.
«Ислам ғибадаты» кітабынан
