Көне заманның бірінде айбынды бір патша өмір сүріпті. Оның сарайы алтынмен апталған, айналасы қалың күзетпен қоршалған екен. Бірақ сол байлық пен салтанаттың ішінде оның жүрегі көбіне тыныштық таба бермейтін.
Әсіресе Рамазан айы келгенде патша оразаның ауырлығын қатты сезінетін. Күн ұзақ аштық пен шөлге төзу оған қиын болатын. Сондықтан ол Рамазан айында ерекше бір бұйрық шығаратын: екінті намазынан кейін күн батқанға дейін сарай алдында дабыл қағылып, түрлі аспаптар ойналсын, ойын-күлкі тоқтамасын – деп.
– Уақыт тез өтсін, аштық сезілмесін, – дейтін ол.
Сөйтіп, әр күні екінті ауғаннан кейін сарай маңы у-шу мен думанға толатын. Дабылдар дүрсілдеп, сырнайлар сарнап, адамдар күліп-ойнап жататын. Ал патша сарайының биік терезесінен қарап тұрып, уақыттың тез өткенін күтетін.
Бір күні дәл осындай сәтте сарай маңынан ақ сақалды, жүзінен нұр төгілген бір қария өтіп бара жатты. Ол айналаға құлақ түріп, дабылдың қатты үнін, аспаптардың дауысын естіді. Бейне бір мереке емес, қияметтің шуы секілді.
Қария тоқтап, көкке көз тастады.
– Қазір ауыз ашарға жақын уақыт. Бұл – рақым мен кешірімнің төгілетін сәті. Ал мына жерде болса, ойын-күлкі, дабыр… Мұндай уақытта мұсылманға бұлайша бейқам болу жараса ма? – деп күбірледі ол. Сөйтті де, батыл қадаммен сарай қақпасына қарай бет алды.
Қария дабылшылардың қасына келіп:
– Тоқтатыңдар бұл шуды! – деді.
Бірақ ешкім оның сөзіне құлақ аспады. Көп ұзамай бұл жағдай сарай ішіндегі патшаға жетті. Патша терезеден қарап, әлгі қарияны көрді де ашуланып:
– Оны ұстап әкеліңдер! – деп бұйырды.
Күзетшілер қарияны патшаның алдына алып келді.
Патша салқын жүзбен:
– Неге сен біздің думанымызды тоқтатпақ болдың? Бұл не қылған орынсыз іс? – деді.
Қария сабырмен:
– Өйткені бұл – орынсыз іс. Ал біз жамандықты тоқтатуға міндеттіміз.
Патша қасын түйіп:
– Менен қорықпадың ба? – деді.
Қарияның жүзі өзгермеді.
– Сенен келетін нәрсеге сабыр етемін. Алла Тағала Құранда: «Басыңа келген нәрсеге сабыр ет» деп бұйырған. Мен сенен қорықпаймын.
Патша таңырқап:
– Неге қорықпайсың? – деді.
Қария нық дауыспен:
– Өйткені сен – менің құлымның құлысың, – деді.
Сарайда тұрғандар ду ете қалды.
– Бұл адам есінен адасқан! – десті олар.
Қария басын шайқады.
– Жоқ, мен ақылымнан айырылған жоқпын. Ақиқатты айтып тұрмын.
Сосын ол сөзін былай деп жалғастырды:
– Адамдар екі түрлі болады. Біріншісі – нәпсісін жеңген адам. Ол нәпсісін өзіне бағындырады, қалаған жаққа бағыттайды. Екіншісі – нәпсісіне жеңілген адам. Ол нәпсінің айтқанынан шыға алмайды.
Қария патшаға тіке қарады.
– Айтшы, патша, сен осы екеуінің қайсысысың?
Сарай іші тып-тыныш болып кетті. Патша бір сәт ойланып қалды. Оның жүрегінде бұрын сезілмеген бір ауырлық пайда болды.
Ақыры ол баяу ғана:
– Мен… екіншісімін, – деді.
Қария басын изеді.
– Онда нәпсі – менің құлым. Ал сен – сол нәпсінің құлысың. Демек, сен – менің құлымның құлысы болып тұрсың.
Бұл сөздер патшаның жүрегіне найзадай қадалды. Ол алғаш рет өз өміріне сырт көзбен қарағандай болды. Сарайдағы думан, дабыл, ойын-күлкі – бәрі бір сәтте мағынасыз болып көрінді.
Патшаның көзіне жас келді.
– Сіз дұрыс айттыңыз, – деді ол баяу ғана.
– Мен нәпсімнің құлы болыппын – деді.
Сол жерде ол тәубе етті. Дабылшыларға думанды тоқтатуды бұйырды. Қарияға құрмет көрсетіп, сый-сияпат ұсынды.
Ал сол күннен бастап патша бір нәрсені:
Нағыз билік – халықты билеу емес, нағыз билік – өз нәпсіңді билеу екенін терең түсінді.
Дайындаған – Тұрар ТҮГЕЛҰЛЫ
