Ислам діні өзге дін өкілдерімен қарым-қатынасқа қалай қарайды? Біз осы тақырыпта дінтанушы Икрам Айтаевпен сұхбаттасқан едік.
– Икрам мырза, алдымен негізгі сұрақтан басталық. Ислам діні басқа сенімдегі адамдарға қалай қарауға шақырады?
– Ислам әркімді адамдық болмысына қарай бағалауға үндейді. Құранда: «Дінде зорлық жоқ» деп айқын жазылған. Яғни әркімнің сенім еркіндігіне құрмет таныту – исламның негізгі қағидаларының бірі. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) өз дәуірінде өзге дін өкілдерімен келісім жасап, олардың құқығын қорғағаны белгілі. Бұл – мұсылманның қатынасы сыйластық пен әділдікке негізделуі тиіс екенін көрсетеді.
– Кейде қоғамда «Ислам тек мұсылмандарды ғана жақтайды» деген түсінік кездеседі. Бұған не дейсіз?
– Бұл – үстірт әрі қате пікір. Құранда Алланың адамдарды бір-бірін танулары үшінтайпалар мен ұлттарға бөлгендігі жазылған. Демек, әртүрлілік – жаратылыстың табиғи заңы. Ислам бір қоғамда өмір сүретін түрлі сенім өкілдері арасында бейбіт қарым-қатынастың болғанын қолдайды. Мұсылман өзге дін өкілдеріне әділетсіздік жасаса, ислам ілімін бұзған болады.
– Исламда дінаралық диалогқа қандай орын берілген?
– Диалог – ислам өркениетінің ажырамас бөлігі. Мысалы, Пайғамбарымыздың Мәдина қоғамында еврей, христиан және басқа тайпалармен ортақ келісім жасауы – дінаралық қатынастың тарихи үлгісі. Бүгінде Қазақстандағы Әлемдік және дәстүрлі дін көшбасшыларысъезі дәл осы исламдық мәмілегерлік мәдениеттің жалғасы деуге болады. Диалог – тек теологиялық пікірталас емес, ортақ құндылықтарды қорғау: бейбітшілік, әділет, адам өмірінің қадірі.
– Мұсылман адамның өзге дін өкілдерімен күнделікті қарым-қатынасы қандай болуы керек?
– Өзара құрмет, әділдік әрі мейірім болуы керек. Пайғамбарымыз мұсылман емес көршіге де жақсылық жасауды бұйырған. Сондықтан бірге жұмыс істеу, аралас-құралас болу, көмектесу – исламға қайшы емес. Тек әркім өз сенім шеңберін білуі, күшпен үгіттемей, әдептілік сақтауымаңызды.
– Радикал көзқарастар неге дәл осы тақырыпта қақтығыс туғызады?
– Себебі олар Құран кәрімдегі мәтіндерін контекстен жұлып алып, өз идеологиясына ыңғайлайды. Түпнұсқа ислам – мәмілегерлік пен парасат діні. Радикализм білімсіздік пен өкпе-нараздықтан туады. Сондықтан ең дұрыс жол – діни сауаттылықты арттыру, классикалық ислам мұрасына жүгіну және қоғамдағы көптүрлілікті қабылдай білу.
– Әңгіме соңында оқырманға қандай ой айтар едіңіз?
– Ислам бізді жау іздеуге емес, жақсылықта жарысуға шақырады. Діні басқа адам – қарсылас емес, жаратылыстың әртүрлілігін көрсететін көрші. Егер бір-бірімізді тыңдап, түсінуге тырыссақ, қоғамымыз берік болады. Өйткені бейбітшілік – бәрімізге ортақ аманат.
- Әңгімеңізге рахмет!
Сұхбаттасқан Е.Ерғалиұлы
