Кез-келген құлшылық қабыл болуы үшін ол Алла Тағала үшін жасалуы тиіс. Ал амалдың Алла үшін жасалуы «ықылас» деп аталады. Ел ішінде «ықылас» сөзі – «ынта, шын көңіл» деген мағынада қолданылады.
Ал шариғи мағынасы: «Құлшылық жасау барысында ниетіңді Алланың разылығынан басқа нәрселерден («адамдар көрсін, естісін» деген ойдан және адамдардың алғысын үміт етуденада болу) тазалау.
Ықылас – тағат-ғибадаттардағы ниет арқылы Аллаға жақын болуды ғана мақсат ету.
Ықылас – барша ынта-назарды Аллаға үздіксіз түрде бұруменен, адамдардың өзіне деген көзқарастарын ұмыту.
Ықыластың ақиқаты – жүректі, оның тазалығын кетіретін қоспалардан арылту. Расында, қоспа заттар өзгенің тазалығын кетіруі мүмкін. Сондықтан әрбір зат қоспадан арылса ықыласты (таза) болған болады дейді ғұламаларымыз.
Ғұламалардан ғибрат
Ықылас – істеген амалына Алладан өзге куәларды талап етпеу. Алла Тағала бұл турасында Құранда: «Олар Аллаға шынайы ықылас және дінге толық берілген хәлде ғибадат жасауға, намаз оқуға, зекет беруге ғана әмір етілген», – деген. («Байина» сүресі, 5-аят) және тағы да Құранда: «Ол (сондай Алла) сендердің қайсыларың амал қылуда жақсырақ екенін сынау үшін өлім мен өмірді жаратты»,-деген. («Мүлік» сүресі, 2-аят). Осы аяттың «амал қылуда жақсырақ» деген бөлігі туралы атақты ғалым Фудайл ибн Ъияд: «Амалдың жақсырағы – ең ықыласты және ең дұрыс болғаны»,- деп түсіндірме берген екен. Сонда қасында отырғандар:
– Ей, Әбу Әли! Амалдың ең ықыластысы және ең дұрысы қандай болады?- деп сұрады. Сонда ол кісі:
– Егер амал шынайы ықыласпен жасалынып, бірақ дұрыс болмаса қабыл етілмейді. Керісінше дұрыс болып, бірақ ықылассыз жасалынса және қабыл емес. Амал ықыласты және дұрыс болғанда ғана қабыл етіледі. Амалдың дұрыс болуы дегеніміз – сүннетке сай келгені, ал ықыласты болғаны – Жалғыз ғана Алланың разылығы үшін орындалғаны»- деп айтты да, сол сөзіне дәлел ретінде «Каһф» сүресінің 110-аятын оқыды. «Кімде-кім Раббысына жолығуды үміт етсе, салихалы амалдар жасасын және Раббысы үшін болған ғибадатында Оған ешкімді ортақ етпесін!». Яғни амалдарын орындау барысында оның нәтижесін тек жалғыз ғана Алладан үміт етіп, адамдардан дүниелік мақсаттарды күтпей орындасын деген екен.
Ықылас сөзінің түбірі
Ықылас сөзінің түбірі «Холис» деген сөзден шығады, яғни арап тіліндегі сөздік мағынасы «Холис» – «мұнтаздай таза» деген мағынаны білдіреді. Құранда Алла тағала «Нахыл» сүресінің 66-аятында сиырдың сүтінің жасалуын айтқан кезде «Холис» деген сөзді қолданған. «Біз сендерге малдардың қарындарындағы нажасат пен қанның арасынан шығатын, ішетіндерге сүйкімді тап-таза сүтті ішкіземіз». Сүттің ішіне кішкентай ғана қыл-қыбыр түссе ашып кететіні сияқты ықылысқа Алланың разылығынан басқа нәрселердің, тіпті шыбынның қанатындай бөлігі араласса, амалымыз зая кетеді.
Атақты Ислам ғұламасы Фудаил Ибн Ъияд: «Адамдарға бола амалды тәрк ету – рия (мақтангершілік). Ал енді олар үшін амал жасау – Аллаға серік қосу. Ал ықылас – осы екеуінен де таза болу»,- деген.
Дайындаған – Тұрар ТҮГЕЛҰЛЫ
