Әулие Валентин күнін қазақтар бұрынғыдай атап өтпесе де әлі қоғам санасында сақталып қалған. Әйтсе де оның шығу тарихы ғашықтар мерекесімен еш байланысы жоқ екен. Оны бірі білсе, бірі білместікке басып осы күнді күтетінін әлеуметтік желілерде ашық айтып жүр.
Бұл «мерекенің» тарихына көз жүгіртсек, оны азап шегу және дін үшін жан берумен байланыстырады. Яғни бүгінгі ғашықтар мерекесімен байланыстыруға келмейді.
Дінтанушы Айбек Аташевтің айтуынша, бұл мерекеге байыппен, сау ақылмен тарқатып қарасақ астарында адам мен қоғамды аздыруға, рухани және ұлттық құндылықтарды жоюға арналғандығы айқын.
– Тарихшылардың тұспалдауынша, ежелгі христиандардың аңыз-ертегілерінде бір емес, үш бірдей Валентин болғандығы мәлім. Осы үшеуінің өлімі ит азаппен, қорлықпен зорлық көрсетіліп қыршын қиылған. Дерек көздерге сүйенсек римдіктерде 14 ақпан махаббат тәңірі Юнон мерекесі. Жоғарыдағы үш боздақ Валентиннің бірінің ажалы 269 жылы 14 ақпан, ату жазасы еді. Міне, осылайша «Іздегенге сұраған»,-демекші бір-бірімен байланысып мереке болып жарияланып кете барған. Бұл мереке батыстың бізді жан-жақты жаһандану тәсілімен жаулап алу саясатының бір тармағы. Өкінішке қарай дәл қазір біздің қоғам іші-бауырымызға кіріп бара жатқан індетті селт етпестен қасқайып қарсы алудамыз,- дейді дінтанушы.
Айбек Аташев ислам дініміз жалған мерекеге түбегейлі қарсы екендігін алға тартады. Мұсылман ғұламаларының пікірінше, «әулие валентин» мерекесі пұтқа табынушылықтың бір белгісі ретінде де сипатталады.
– Мұны тек біз емес, Батыстың беткеұстар ғалымдарының өзі мойындап отыр. Өйткені мұнда балгерлік, сәуегейлік сияқты дін шеңберінен тыс әрекеттер орын алады. Мәселен, адамдардың әр түрлі заттарға сеніп оған табынып, оның нұсқауымен екінші жартысын табуға тырысуы. Нәпсіні қоздыратын тағамдар мен ішімдіктер де Исламға жат, әрі харам болып есептеледі. Алайда бұл түрлі-түсті көңіл көтеру асыл дініміздің қағидаларымен, ата-бабамыздың сан ғасырлар бойы насихаттап келген моральдық құндылықтарымен сәйкес келмейді. Мұсылман адам махаббат сезімін біреуге білдіру ісіне селқос қарамауы керек. Ол өзінің жүректен жарып шығатын ыстық сезімін болашақта отбасын құруға және өзінің адал жарына сақтауы тиіс. Ислам дінінің шариғатында тәлім-тәрбиесі жоқ мерекелерді атап өтуге жол жоқ,- деді.
Ал дінтанушы Нұрлан Саматұлының айтуынша, христиан діні алғаш тараған жылдарда Валентин есімді католик шіркеуінің қызметкері болған екен.
– Әулие Валентинге қатысты бірқатар аңыз бар. Солардың бірінде ол Рим императоры Клавдий II тұсында өмір сүрген. Сол уақытта жас жігіттер әскерге бармау үшін ерте үйленетін болыпты. Бұндай қулықтың алдын алу үшін Клавдий II олардың әскерге бармай тұрып үйленуіне тыйым салады. Ал Валентин оларды құпия түрде некелестіріп отырған. Алайда оның әрекеті әшкереленіп, 14 ақпан күні басы шабылады. Кейінірек 469 жылы Римнің Геласиус деген императоры бұл күнді «Әулие Валентин» күні деп жариялаған екен.
Тағы бір аңызда Валентиннің дін қызметкері болып, христиандарға көмектескені үшін түрмеге қамалған. Сөйтіп ол түрме қызметкеріне ғашық болғаннан басы кесілген екен. Енді бірінде Валентин шіркеу қызметшісі ретінде қызға сезімін білдіре алмай, оған жүрек тәрізді хаттар жолдайтыны баяндалған. Кейін оның ісі әшкерленіп, жазаға тартылады. «Әулие Валентин» күнін Батыс Еуропа елдері ХІІІ ғасырдан бастаса, АҚШ 1777 жылдан бастап мереке ретінде тойлаған. Одан кейін біздің елімізде де «Әулие Валентин» күні атап өту дәстүрге айналды. Алайда аталған мерекенің шығу тарихынан жастарымыздың көпшілігі бейхабар, – дейді ұстаз.
Орал облыстық орталық мешітінің ұстазы Ринад Акимов жастардың көпшілігі осы күннің тарихын білмегендіктен арзан сезімге бой алдырып, бір-біріне сыйлық ұсынып жатады дейді.
– «Әулие Валентин» күні Еуропадан біздің дінімізге келген, қазақы салт-дәстүрімізге жат мереке. Сондықтан бұл күнді мереке ретінде қабылдап, тойлауға мүлде болмайды. Біз жақсы қасиеттерді ислам діні мен салт-дәстүрімізден аламыз. Яғни ислам дінінде адамдар арасындағы өзара махаббат – Алла тағаланың разылығы, яғни ислам дінінде адамдар арасындағы өзара махаббат Алла тағаланың разылығын және оның заңдарының шеңберінен шықпауға, адамдардың бір-біріне деген бауырмалдыққа негізделеді, – дейді имам.
Сондықтан бір-бірімізге деген махаббат пен сүйіспеншілікті бір күнге ғана шектемей, күнделікті көрсетіп тұруымыз қажет екендігін ұмытпайық.
Балжан ӘБДІРАШ
