Қазіргі қоғамда жастар — ең белсенді әрі ең осал әлеуметтік топтардың бірі. Өмірлік тәжірибенің аздығы, өзін іздеу кезеңі, эмоция мен әділеттілікке деген өткір сезім — осының барлығы жастарды түрлі идеологияларға, соның ішінде деструктивті діни ағымдарға тез еліктіріп әкетуі мүмкін. Бұл құбылыстың себептері терең әрі көпқырлы.
Діни сауаттың төмендігі
Деструктивті ағымдардың басты «арқасүйері» — діни білімнің үстірт болуы. Көп жастар дінді жүйелі түрде емес, әлеуметтік желідегі қысқа видеолар, бейресми уағыздар мен күмәнді парақшалар арқылы таниды. Мұндай жағдайда аят пен хадис контекстен жұлынып, бұрмаланып беріледі. Ал білімсіз сана мұны ақиқат деп қабылдауы мүмкін.
Өмірлік дағдарыс пен рухани бос кеңістік
Жастар жиі:
- өмірдің мәнін іздейді,
- әділетсіздікке қарсы тұруды қалайды,
- өзін қоғамда қажет сезінгісі келеді.
Деструктивті ағымдар осы сұранысты шебер пайдаланады. Олар «сен — таңдалғансың», «біз — ақиқат жолдамыз», «басқалар адасқан» деген ұрандар арқылы адамның эгосы мен эмоциясына әсер етеді.
Қарапайым әрі радикал жауаптар
Күрделі өмірлік мәселелерге қарапайым, кесіп айтылған жауап беру — деструктивті ағымдардың негізгі тәсілі.
Олар:
- «ақ пен қараға» ғана бөледі,
- төзімділікке емес, қарсы қоюға шақырады,
- диалогтың орнына үкім шығарады.
Ал бұл әсіресе мінезі қалыптасу үстіндегі жастарға тез әсер етеді.
Әлеуметтік желінің ықпалы
Бүгінде радикалды идеялар жасырын емес, керісінше заманауи форматта таралады: әдемі монтаж, әсерлі музыка, сенімді сөйлеу мәнері. Алгоритмдер адамның бір рет көрген видеосына ұқсас контентті қайта-қайта ұсыну арқылы оны сол ортаға «қамап» қояды.
Қоғамнан шеттетілу сезімі
Отбасындағы түсінбеушілік, қоғамда өз орнын таппау, жалғыздық — адамның кез келген қолдауға мұқтаж сәті. Деструктивті ағымдар дәл осы кезде «бауырластық», «ортақ миссия», «бірлік» ұғымдарын ұсынып, жас адамды өз қатарына оңай қосып алады.
Не істеу керек?
Деструктивті ағымдармен күрес — тыйым салумен ғана шектелмеуі тиіс. Ең бастысы:
- Сапалы діни білім беру,
- Сын тұрғысынан ойлауды дамыту,
- Жастармен ашық диалог орнату,
- Дәстүрлі құндылықтар мен зайырлылықты үйлестіре түсіндіру.
Қорытынды
Деструктивті ағымдардың жастарды тез баурауы — кездейсоқ құбылыс емес. Бұл — білімсіздіктің, рухани бос кеңістіктің, әлеуметтік және психологиялық олқылықтардың нәтижесі. Егер жас адам дұрыс діни біліммен қаруланбаса, өз ойын ашық айта алатын орта таппаса, сұрақ қоюға мүмкіндік берілмесе — оның санасы сырттан келген кез келген идеологияға ашық болады.
Сондықтан деструктивті ағымдардың алдын алу тек тыйым салу немесе бақылаумен шектелмеуі тиіс. Ең бастысы — жастармен сөйлесу, түсіндіру, сенім қалыптастыру. Діннің шынайы мәні — бейбітшілік, сабыр, адамгершілік пен жауапкершілік екенін жүйелі түрде жеткізу қажет. Сын тұрғысынан ойлай алатын, өз таңдауына жауап беретін, дәстүрлі құндылықтарды қадірлейтін ұрпақ қана радикалды идеяларға қарсы тұра алады.
Қоғамның қауіпсіздігі — жастардың санасынан басталады. Ал сол сананың сау болуы — ортақ жауапкершілік. Отбасы, білім беру жүйесі, діни мамандар мен қоғам біріге әрекет еткенде ғана деструктивті ағымдарға тосқауыл қоя аламыз. Біліммен бекіген сенім — адастырмайды. Ал бейқамдық пен немқұрайлылық — деструктивті идеологияның ең үлкен серігі.
Шалқар ҚҰРБАНБЕК,
«Сәтбаев қаласының дін сұрақтары бойынша және кеңес беру орталығы» КММ – теологі
