Ислам діні дамып, аумағы кеңейе түскен уақыт. Жер жердегі мұсылмандар өзара хат арқылы хабарласып, тілдесіп тұратын жағдайға жеткен уақыт.
Бірде Хазіреті Омар (р.а.) Абу Муса Әшариден хат алады. Онда Әбу Мұса Әшари: «Құрметті Омар! Маған сенен хаттар келеді. Тарихы белгісіз. Мерзімін көрсетіп жазсаңыз жақсы болар еді»,– деген өтінішін білдіреді. Халифаға келген хаттардың тағы бірінде шағбан айы деген сөз бар еді. Бірақ, қайсы шағбан? Өткен жылғы ма, әлде биылғы шағбан ба?
Осы тұста ислам мемлекеті басқаларға ұқсамайтын өзінің жыл санауын жариялауы керек еді. Сондықтан Хазіреті Омар (р.а.) жиын ашып, тарихи жыл санауды шешу мәселесін ортаға қояды. Мәжілістегі бірінші мәселе – «мұсылманша тарихи жылнаманы қашаннан бастау керек» деген сұраққа жауап табу болады. Сахабалардың бірі Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) дүниеден өткен жылды жылбасы етіп алуды ұсынды. Талха бин Убайдуллаһ (р.а.) Алланың Расуліне пайғамбарлық келген жылды бірінші жыл деп есептейік деді. Ал хазіреті Әли (р.а.) Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) хижрат еткен жылды алғашқы жыл деп санауды ұсынды. Ол: «Хижрет хақ пен нақақтың ажырауына, ислам дінінің өркендеуіне үлкен себебін тигізген оқиға» – деді. Көпшілік Хазіреті Әлидің ұсынысын мақұлдап, жақтап дауыс берді. Сөйтіп хижри жыл санағы пайда болды.
Екінші мәселе, он екі айдың қайсысы алғашқы ай болады, жыл есебі қай айдан басталады, соны анықтау керек болды. Абдуррахман бин Ауф: «Режеп айын бірінші ай етіп алайық, ол «харам» айлардың біріншісі»,– деді. Талха ибн Убайдуллаһ болса: «Рамазан айы бірінші ай болсын, ол ислам үмметінің ең шарапатты айы»,– деді. Ал Хазіреті Әли (р.а.): «Мұхаррам айын бірінші ай етіп алайық, ол көп заманнан бері жылдың бірінші айы болып келеді»,–дегенде, бұл сөзді баршасы құп көрді.
Сол күннен бастап мұсылман үмметі Хз. Омардың (р.а.) бастауымен милади 638-жылы өзінің жыл санауына ие болды. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) Меккеден Мәдиенаға көшіп барған жылдың 1-ші мұхаррам айы, хижри жыл санағының басы болып бекітілді. Хижри жылнамасының алғашқы күні, милади 622-жылының 16-шілдесі жұма күніне сәйкес келеді.
Дайындаған – Тұрар ТҮГЕЛҰЛЫ
