Бұрындары Наурыз мейрамының қарсаңында бұлақ көзін ашу салты кеңінен орын алған. Қазақылығын сақтаған ауылдарда ол үрдіс әлі де үзілмеді. Бұл дәстүрдің түп-төркіні адамзаттың бергі дәуірдегі атасы – «екінші Адам ата» атанған Нұқ пайғамбардың өнегесіне барып тіреледі.
Оның мәнісі былай: Топан су дүние жүзін жайпап, кері қайтқан заманда жер беті лай-батпаққа көміліп қалған екен. Қазығұрт тауына кемесі қонған соң, Нұқтың алдында адамзат пен табиғаттың қайта жаңаруы міндеті тұрды. Ол өзінің апаттан аман қалған әулетімен бірге табиғаттың тұмсалығын қайта қалпына келтіру үшін бұлақ көздерін тазалауға кіріседі.
Нұқ пайғамбар алдымен жылымсыған бір бастауды тауып алады. Су көздері балшыққа толып, арнасы қайтып, ақпай тұрыпты. Жан-жүрегін Аллаға деген шексіз алғыс пен ышық-махаббатқа толтырған пайғамбар: «Я Жаратқан, құтты жерге кемені қондырғаның үшін саған мың да бір шүкіршілік!», – деп дұға етеді. Бұл сөздер оның ішкі дүниесіндегі терең алғыс пен разылықтың көрінісі-тін. Қасында болған ұлдары мен келіндері аталарының жолын қуып, тау баурайындағы барлық бұлақ қайнарларын айнадай етіп шығады. Сылдырап аққан су жаңа өмір, жаңа үміттің белгісі секілденіп, пайғамбар мен оның отбасының ерік-еңбегі саф өркениет тіршілігіне қайта дем береді.
Пайғамбар бұлақ көздерін аршып, таза су шығарған соң, жаралыс заңдылығымен үндесе, ол сол маңайға көк шыбықтарды отырғызып, кемеде сақталған жемістер мен дақылдар ұрықтарын жерге егеді. Бұл қарекеті тек табиғаттың қайта жаңаруына емес, болашақта жарық дүние есігін ашпақ буындарға үлгі боларлық ғибратқа айналады. Оның өзі бас болып атқарған әрбір бастама іс алдағы уақытта жүздеген ұлттар мен ұлыстар тұтынатын салт-дәстүрлердің негізіне айналып, мыңжылдықтар мен ғасырларға жолдаған сәлемін танытты.
Осыдан кейін бұлақ көзін ашудың дәстүрі ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, бүгінгі күнге дейін жетті. Қазіргі уақытта да Наурыз айының шуақты күндерінде жамағат, ауыл-аймақ болып, таңертеңгісін тұрып, бұлақ көздерін тазалау – бұл тек жаратылыс әлемінің ғана емес, адамдардың өз жан-дүниесіндегі жаңаруының рәмізі. Бұл рәсімнің мәні тереңде: әрбір аршылған бұлақ, оның арғы жағында жаңарған өмір мен таза жүректің көрінісі.
Наурыз мейрамының басталуы алдындағы таңсәріде халықты бұлақ аршуға шақыру, бұл – хақ жолын берік ұстанған ата-бабадан қалған ерекше жоралғы. «Бұлақ көрсең, көзін аш!», – деген нақыл сөз, бір қарағанда, қарапайым болып көрінгенімен, оның астарында осындай жойқын сыр бар.
«Дария басы – бұлақ», – деген ілкі сөз де осыдан қалыптасқан. Бұл тек ғалам тәртібін құрметтеу емес, сонымен қатар өзіміздің ішкі әлемімізді түлету, жаңғырып жаңару мен өмір-тіршілікке деген жаңа көзқарас қалыптастыру, әрі зор мақсат-мұратқа бағдарлауға арналған Нұқтық қызмет.
Нұқ пайғамбардың тағылымы бізге тек табиғаттың жандануын ғана емес, адам баласының рухани жаңғыруы мен шынайы тіршілікке деген адал ниетін білдірді. Оның бұлақ көзін ашып аршу мен көк шыбықтарды отырғызуы бүгінгі ұрпаққа үлкен сабақ боларлық мән-мағынаға ие.
Солай да солай!
Абылайхан ҚАЛНАЗАРОВ
