Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алуы еліміздің әлеуметтік-саяси жүйесіне үлкен өзгерістер әкелді. Солардың бірі – мемлекеттің зайырлы сипатын айқындау болды. Зайырлылық принципі Конституцияның маңызды бөлігіне айналып, мемлекеттің діни нанымдардан бейтараптығын көрсетеді. Бұл принцип елдің мәдени және діни сан алуандығын сақтай отырып, халықтың теңдігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Зайырлылықтың мәні мен маңызы. Зайырлылық – мемлекеттің діни институттардан тәуелсіз болуы және кез келген діни сенімге қатысты бейтарап ұстанымда болуын білдіреді. Қазақстан зайырлы мемлекет ретінде әр азаматтың діни сеніміне еркіндік береді, бірақ бұл сенім мемлекеттік істерге араласпауы тиіс. Зайырлылықтың арқасында мемлекет азаматтық құқықтар мен бостандықтарды қорғайды, бұл барлық дін өкілдерінің бірдей құқыққа ие екенін көрсетеді.
Қазақстандағы зайырлылықтың ерекшелігі. Қазақстанда зайырлылық ұғымы басқа елдердегідей қатал секуляризм емес, мәдени және діни әртүрлілікті құрметтеуге негізделген үлгі. Ел тұрғындарының көпшілігі мұсылмандар болғанымен, зайырлы мемлекет діни институттар мен мемлекеттің арасына нақты шекара қояды. Бұл зайырлы мемлекетте кез келген дін немесе дүниетаным саяси шешімдерге ықпал етпеуі керек дегенді білдіреді. Мысалы, білім беру жүйесі де діни наным-сенімдерден тәуелсіз болып, зайырлы негізде қалыптасады.
Зайырлылық және діни сенім бостандығы. Қазақстанның зайырлылығы мен діни сенім бостандығы ұштасып жатыр. Әрбір азамат өзінің діни сеніміне сәйкес өмір сүру құқығына ие, бірақ бұл құқық басқалардың сеніміне немесе қоғамдық тәртіпке зиян келтірмеуі тиіс. Конституцияда бұл құқықтың бекітілуі зайырлылық принципінің негізінде жатқан басты құндылықтардың бірі болып табылады.
Мемлекет діни ұйымдардың қызметіне араласпай, олардың заң аясында қызмет етуін қадағалап отырады. Бұл діни ұйымдардың қоғамдағы рөлін реттеу үшін маңызды, себебі олардың заңға бағынуы – қоғамның тұрақтылығы мен қауіпсіздігінің кепілі.
Зайырлылық – ұлттық бірліктің кепілі. Қазақстандағы зайырлылық тек діни бейтараптықты ғана білдірмейді, ол ұлттық бірлік пен тұрақтылықтың да негізі болып табылады. Әртүрлі діни топтардың бейбіт қатар өмір сүруі елдің дамуында үлкен рөл атқарады. Зайырлы мемлекетте діни төзімділік пен ынтымақтастық сақталу арқылы әлеуметтік тұрақтылық қамтамасыз етіледі. Бұл әсіресе көпұлтты және көпдінді Қазақстан үшін өте маңызды.
Қазақстанда діни әртүрлілік – қоғамның байлығы. Мемлекет діни бірлестіктердің қызметіне шектеу қоймайды, керісінше, олардың заң шеңберінде әрекет етуін және қоғамға оң үлес қосуын қамтамасыз етеді.
Қазақстанның зайырлы мемлекет ретіндегі таңдауы – елдің тұрақты дамуы мен қоғамдағы бейбітшілікті сақтаудың кепілі. Зайырлық ел азаматтарының діни сенімдеріне құрметпен қарау арқылы олардың құқықтарын қорғап, мемлекет пен діннің өзара түсіністігін нығайтады. Қазақстандағы зайырлық – ұлттың бірлігін сақтап, елдің дамуын қамтамасыз ететін маңызды принциптердің бірі.
Нұрай ҚУАНЫШБЕКҚЫЗЫ,
Ұлытау облысының «Діндерді зерттеу орталығы» КММ директоры
