Адам Жаратушыға ғана құл. Оның өзі де, ойы мен тілі де еркін. Ешкім және ешнәрсе тілін құрсаулай алмайды. Қазақ «бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» дейді.
Десе де, бұл бір қарағанда дұрыс сөз болғанымен көбіне-көп арам пиғылдылар ту етіп ұстайтын ұран екенін ұмытпаған жөн. Тіл бостандығының да шегі мен шарты бар.
Әзіреті Әли (р.а.): «Айтпаған сөзің саған – құл, ал айтқан сөздің құлы – сен»,-дегені соны аңғартса керек. Бүгінде, сөз бостандығы ұғымы арсыздық мақсатында қолданатын құралдың бірегейі.
Қоғамда «бостандық» ұранымен азғындық пен күнә ісін «абыроймен» жасап жатқандар бар. Еріксіз дәрменсіздігімізді ақтау үшін «бұл олардың правосы» деп құптап жатамыз.
Сұмдық пиғылға шектеу қойып, «бостандық құмарларға» ақыл айтып жөн сілтеуге құлықты емеспіз. Үнсіз сыртынан тамашалауға ғана шамамыз жетеді. Бұл өз-өзінен тиылмайды. Салдары бізді айналып та өтпейді. Пасық іс-әрекеттің кесірі оба сияқты түгелдей қоғамға тиеді. Бұл дерттен отбасын құтқарғысы келген адам қоғамның бұзылуына тосқауыл болуға міндетті.
Мұнан басқа жолы да жоқ. Ал енді, қоғамда белең алған имансыздыққа «ешбір қатысым жоқ, мен құлшылығымды жасап жүрмін» деп өзін бақытты санаудың өзі қателік.
«Бостандық», «тіл бостандығы», «еркіндік» деген ұғымдарды қате түсініп, менікі дұрыс деп соқпақ жолмен кеткен адамдар жайлы тоқсан ауыз сөзді тобықтай түйінмен жеткізуші Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) ғажайып түрде мысал етіп: «Алла Тағаланың шектеулеріне тоқтайтын және оған түсіп кететіндердің мысалы бір кемеге мінген қауымға ұқсайды.
Олардың кейбіріне кеменің жоғарғы қабатынан, ал кейбіріне төменгі жағынан орын тиген. Кеменің төменгі жағындағы адамдар су ішкісі келгенде жоғарыдағы адамдардың үстінен өтіп мазасын алады. Сонда төмендегілер: «Шіркін, кеменің түбін тесіп, жоғарыдағыларды мазаламасақ»,-дейді.
Егер жоғары қабатындағылар төмендегілерді өз еркіне қойып, қалағанын істеуге мүмкіндік берсе, барлығы түгел құрдымға кетеді. Ал, егер оларды қолынан ұстап, тия білсе барлығы аман-есен қалады[1]»,-деп кез келген адам ұғатын дәрежеде айтып кеткен. Бұрынғының ғұламалары: «Ақиқатты айтуға хақың бар, бірақ әрбір ақиқатты айта беруге хақың жоқ»,-деген сөзі осының бір түйіні болса керек.
Асыл БЕК
[1] Бұхари, Тирмизи
