Иудаизм діні
Еврей халқының ұлттық діні. Иудаизм термині (Ивритте «Яаадут») еврей тайпа бірлестігінің атынан шыққан. Иудаизм негізінде қатаң монотеизм жатыр және құқықтық, моралдық-этикалық ережелер осы идеяға негізделеді.
Иудаизм дінінің негізгі догматтарына жалғыз Құдайды мойындау, еврей халқының құдайдың таңдаулы халқы екендігіне, Мессияға және оның алдында өлгендер мен тірілердің жауапталатындығы және қасиетті кітаптарға сенім жатады.
Қазақстандағы иудейлік. Иудейлік Қазақстан территориясына Хазар қағанаты арқылы енді. Оны хазар ақсүйектері қабылдады. Қағанаттың ресми іс кағаздары көне еврей жазуларымен жазылды. XIV ғасыр-да еврейлердің бір тобы Ираннан Түркістанға қоныс аударды. Патша үкіметінің көші-қон саясатына орай XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басында республика жеріне қолөнерші еврейлердің көп отбасы келді. Кеңестер дәуірінде олар қоныстанушылардың жаңа толқынымен толықты.
Қазақстанда алғашқы синагогалар революцияға дейін пайда болды. Олардың ең көнесі Семей қаласында сақталған. Иудейлік дін ұстанушылар 1913-1932 жж. Аралығында 20 жұмыс істеген синагоганың 2003 ж. 90 жылдығын атап өтті.
Қазіргі уақытта Астана, Алматы, Ақтөбе, Петропавл, Павлодар және басқа да ірі қалаларда еврей синагогалары бар. 2004 ж. Астана қаласында Орталық Азиядағы ең үлкен «Бейт Рахель – Хабад Любавич» синагогасының ашылуы мен оның ашылу салтанатына Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев және Израиль, АҚШ, Еуропа және ТМД елдерінің делегаттарының қатысуы Қазақстан еврейлері өмірінде маңызды оқиға болды
2011 ж. 1 қаңтарындағы мәлімет бойынша Қазақстанның барлық облыстарында жұмыс істейтін 27 иудейлік қауымдастық тіркелген. 2002 ж. бастап Қазақстанда «Шалом» газеті шығып тұрады (құрылтайшы – Қазақстандағы Еврей конгресі).
Қазақстан иудейлері арасында Еуразиялық раввиндер конгрессінің ықпалы мықты, конгресс отырысы ТМД-ның ірі қалаларында өтіп тұрады, олардың қатарында Алматы қаласы да бар. Конгресс конфессияаралық келісім мен еврей діни қауымдастықтарының қызметтерін үйлестірумен айналысады.
Қазір республикада бүгінгі заманғы иудейліктің барлық бағыттары бар. Қазақ жерінде мұсылмандар мен иудейлердің бейбіт қатар ғұмыр кешуі кофессияаралық келісімнің жарқын үлгісі бола алады.
1998 жылы Алматыда еврей мәдени орталығы салтанатпен ашылды. Ондағы синагогаға 1939 жылы Қазақстанға жер аударылған ребе Леви Ицхактың есімі берілген.
Иудейлік дін өкілдері Астана қаласында өткен Әлемдік және дәстүрлі дін лидерлерінің үш съезінің жұмыстарына қатысты.
2009ж. шілдесінде өткен III Съезд жұмысына Израильдің ашкеназилық бас раввин Йона Мецгер және сефардтық бас раввин Шломо Амар, сонымен қатар Қазақстанның бас раввині Ешая Коген қатысты. Сонымен қатар, Астанада өткен дінаралық форумға Израиль Президенті Шимон Перестің қатысуы маңызды оқиға болды.
