Қалада үрей билеген күндердің бірі еді. Билігіне мастанған залым әкім әділ сөзден қорқатын. Ал әділдіктің үні – халық жүрегінде, ал халық жүрегінің шамшырағы – хазреті Хасан Басри әулие болатын.
Бір күні әкім ашуға булығып, нөкерлеріне бұйрық берді:
– Оны, яғни Хз.Хасан Басриді тауып әкеліңдер! – деді.
Сол сәтте Хасан Басри бұрынғы шәкірті, ықыласты жан – Хабиб Ажамидің қарапайым лашығына келіп паналады. Лашықтың іші жұпыны: бір төсеніш, бір құмыра су, қабырғаға сүйенген ескі аса таяқ. Бірақ бұл мекеннің тынысы бөлек еді – мұнда дүние емес, иман салтанат құрған болатын.
Көп ұзамай есік тарсылдап, уәлидің нөкерлері сау ете түсті.
– Хасан Басриді көрдің бе? – деді олар өктем үнмен.
Хабиб хазірет жүзін өзгертпестен:
– Иә, көрдім, – деді жай ғана.
– Қайда?
– Осы лашықта.
Нөкерлер ішке лап қойды. Төсенішті аударды, бұрыштарды тінтті, лашықтың ішінің шаңын басына көтерді. Бірақ көздеріне ешкім көрінбеді. Ашуға булығып сыртқа шықты.
– Әй, шейх! Неге өтірік айтасың? – деп зекіді бірі.
Хабиб сабырмен былай деді:
– Мен өтірік айтқан жоқпын. Егер сендер көрмесеңдер, оған мен кінәлі емеспін.
Олар тағы да кіріп іздеді. Тағы да таппады. Ақыры күңкілдесіп, кері қайтты.
Үй ішін тыныштық басты. Сол сәтте жасырынған жерден Хасан Басри шықты. Жүзінде терең ой бар.
– Уа, Хабиб, – деді ол жұмсақ үнмен:
– Раббым мені сенің құрметің үшін оларға көрсетпегенін білемін. Бірақ орнымды неге айттың? Ұстаздық хақым жоқ па еді? – деді.
Хабибтің жанары төмен түсті. Дауысы дірілдеген жоқ, бірақ сөзінде шынайылық бар еді.
– құрметті Ұстазым, – деді ол.
– Олар сізді таба алмағаны менің құрметімнен емес. Бұл – шындықтың құрметі. Біз өтірік айтпадық. Өйткені шыншылдардың жәрдемшісі – Алла. Егер өтірік айтсам, сізді де, мені де алып кетер еді…
Сол сәтте Хасан Басри шәкіртінің жүрегіндегі тәуекелді көрді. Лашықтың жұпыны қабырғалары арасында ұлы бір ақиқат асқақтап тұрды:
шындық – қорғансыз көрінгенімен, ең мықты қорған.
Сыртта зұлымдықтың дауысы қатты естілгенімен, іште иманның тыныштығы бар еді. Ал иман бар жерде – қорқыныштың билігі жүрмейді.
Сол күннен бастап бұл оқиға ел арасында бір сырлы шындық болып тарады:
адамды жасырған қабырға емес, адамды қорғаған – ақиқат.
Шыншылдық – құнды адами қасиет, шындықты айту, алдамау, растау қабілеті. Шыншылдық болу адамгершіліктің ең маңызды талаптарының бірі болып табылады. Шыншыл болу ар-ұжданмен байланысты, қоғамдық нормаларды сақтау негізінде қалыптасады және адамдар арасындағы сенімнің негізі болып табылады.
Дайындаған – Тұрар ТҮГЕЛҰЛЫ
