Ислам құқық философиясындағы әйел әуреті түсінігі – бұл тек киім үлгісімен шектелмейтін, жеке тұлғаның ар-намысын қорғауға, қоғамдық этиканы қалыптастыруға және рухани тазалықты сақтауға бағытталған кешенді шариғи нормалар жиынтығы.
«Әурет» категориясы адамның әлеуметтік өзара іс-қимылындағы моральдық шекараларды айқындайтын құқықтық институт ретінде қарастырылады. Шариғаттың іргелі қағидалары бойынша, әйел адамның бөгде ерлер алдындағы әуретінің шекарасы – оның беті, екі алақаны және Ханафи мәзһабының басым пікіріне сәйкес, практикалық қажеттілікке, яғни күнделікті тіршіліктегі қозғалыс пен еңбек ету үдерісіне байланысты екі аяғының басынан басқа бүкіл денесі. Бұл нормативтік талаптар Құран Кәрімнің «Нұр» және «Ахзаб» сүрелеріндегі аяттармен, сондай-ақ Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) сүннетіндегі концептуалды нұсқаулармен бекітілген. Мұндағы басты әлеуметтік мақсат – әйел затын тауарлық немесе тек эстетикалық объект ретінде қараудан сақтау және оның қоғамдағы мәртебесін интеллектуалдық әрі рухани деңгейде айқындау.
Киім үлгісіне қатысты қойылатын талаптар да қатаң ғылыми жүйелілікке ие: матаның дене түсін көрсетпейтіндей тығыздығы, дене мүсінін айқындамайтындай кеңдігі және гендерлік айырмашылықты сақтау мақсатында ерлер киіміне ұқсамауы сияқты өлшемдер әйелдің жеке басының қауіпсіздігі мен қоғамдық моральдың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл ретте киімнің мақсаты – тұлғаны әлеуметтік ортадан оқшаулау емес, керісінше, оның қоғамдық кеңістіктегі қадір-қасиетін асқақтату және тұлғалық болмысын қорғау. Сонымен қатар, фиқһ ілімінде әурет ұғымы контекстке байланысты өзгеріп отыратын динамикалық сипатқа ие; мәселен, жақын туыстар (махрамдар) арасындағы әурет шекарасының жеңілдетілуі отбасылық институттағы сенім мен шынайылықты нығайтуға негізделген. Мұндай сатылы жүйе әйел адамға тұрмыстық қолайлылық сыйлай отырып, оның бөтен назардан тыс қалу құқығын заңдастырады.
Бұл құқықтық нормалардың астарында тек діни парыз ғана емес, сонымен қатар эстетикалық талғам мен рухани тежелудің терең үйлесімі жатыр. Исламдық антропологияда нағыз азаттық – тәннің ашықтығында емес, оның Жаратушы алдындағы жауапкершілігі мен ішкі мәдениетінің тереңдігінде деп танылады. Осы тұрғыдан алғанда, әуретті жабу – бұл әйел адамның өз денесіне иелік ету құқығының көрінісі және оны сыртқы агрессивті визуальды ортадан қорғайтын рухани сауыт. Қазіргі социологиялық тұрғыдан қарасақ, әурет үкімдері әйел адамның қоғамдағы бейнесін оның физикалық параметрлерінен ажыратып, оның кәсіби біліктілігі мен адами құндылықтарын бірінші орынға шығаруға ықпал етеді. Бұл – объективизацияға, яғни адамды зат ретінде қабылдауға қарсы тұратын маңызды мәдени тосқауыл.
Түйіндей айтқанда, Исламдағы әурет мәселесі – шектеуші құрал емес, керісінше, әйел адамның рухани дербестігін сақтаудың және оның физикалық болмысын артық көздерден паналатудың өркениеттік үлгісі. Бұл ұстаным адам бойындағы ішкі ар-ұят сезімі мен сыртқы бейненің өзара үндесуін қамтамасыз етіп, әлеуметтік тепе-теңдік пен ізгі қоғамның іргетасын қалайды. Әуреттің сақталуы – әйел затының тек өзіне ғана тән асыл қасиеттерін жат көзден тасада ұстау арқылы оның тұлғалық құнын арттыратын маңызды мәдени-рухани фактор. Осылайша, әурет үкімдері жеке адамның бостандығы мен қоғамдық жауапкершілік арасындағы үйлесімділіктің озық үлгісі болып табылады.
Анеля ІЛИЯСОВА,
Психо-әлеуметтің оңалту және
идеологиялық профилактика бөлімінің теолог-маманы
