Өткен заманда көрнекті ислам ғұламасы Абдұлқадір Гейланидің медресесінде мінезі қиындау бір әйелдің жалғыз да ерке ұлы тәлім алып жатады. Шешесі анда санда келіп баласын қарайлап тұрса керек. Бір күні келіп бөлмесінің терезесінен қараса баласы қатқан қара нан жеп отыр. Жар дегенде жалғыз баласын мұндай халде көрген мейірбан ана Абдұлқадір Гейланиге барып шағымданбақ болады. Бөлмесіне барса ұстаз қызарып піскен тауық жеп отыр екен.
Әйел шыдамай,
– «Әй, әзірет, менің балам аштықтан өлейін деп қара нан кеміріп отырғанда, сіздің тауық жеп отырғаныңызға жол болсын!», – депті.
Сонда хазреті Абдұлқадір Гейлани тауыққа «Күм би изниллаһ» дегені сол екен, әлгі піскен тауық табақтан атып тұрып, жүгіре жөнеледі. Ұстаз болса «сіздің балаңыз осындай дәрежеге жеткенде ол да тауық жесін» деген екен.
Ұстаздың сөзінің мағынасы мынадай – «Балаң рухани жағынан кәмілдікке ұласып рухы – тәніне, жүрегі – нәпсісіне, ақылы – асқазанына үстемдік жүргізетін жағдайға жеткенде, яғни дүниелік ләззәттің тек қана шүкіршілік үшін екенін түсінген кезде, қалағанын жей берсін» дегені екен.
Иә, адам нәпсісі барлық тәрбиеге мұқтаж. Адам баласы өз нәпсісін тану, тәрбиелеу арқылы өз кемеліне жетеді. Иманды, тақуа адамдардың барлығы да өз нәпсілерін танып, әрі тәрбиелеп өз дәрежелеріне жеткен кісілер. Өйткені, өзінің нәпсісін танымаған адамнан ізгі, тақуа адамның шығуы қиын. Нәпсісіне бұғаттау салу жайында Лұқман Хәкім өзінің ұлына: «Әй, ұлым! Аллаға серік қоспа. Өйткені серік қосу – өте үлкен зұлымдық. Әй, балам! Намазды орында. Жақсылыққа шақыр, әрі жамандықтан қайтар. Және басыңа түскенге сабыр ет. Адамдардан бетіңді (менменси) қисайтып бұрма, әрі жер бетінде кердеңдеп жүрме! Ақиқатында Алла әрбір өркөкіректі әрі мақтаншақты жақсы көрмейді. Әрі жүрісіңде орташа, бірқалыпты бол және дауысыңды бәсеңдет. Өйткені дауыстардың ең жағымсызы – есектің дауысы» (Лұқман» сүресі, 13-19 аят),-деп көптеген тәрбиелі өсиеттерін жолдаған. Жоғарыдағы Хәкімнің әрбір сөзі нәпсінің тәрбиеленуіне мол ықпалын тигізері сөзсіз.
Сол үшін де жаман нәпсі барша жамандықтың бастауы, барлық күнә істердің көбеюіне себепкер болады. Нәпсісінің жетегіне еруші, нәпсісіне құл болушы адам Алла Тағаланың рақымынан, екі өмірдің бар жақсылығынан мақрұм болады.
Дайындаған – Тұрар ТҮГЕЛҰЛЫ
