Сұрақ: Әбу Ханифаның шариғи дәлелдерді алудағы әдісі қандай?
Жауап: Әбу Ханифа – Ислам құқық (фиқһ) ілімін қалыптастырып, жүйелеген ғалым. Шариғат үкімдерін егжей-тегжейлі зерттеп, олардың дәлелдерін, орындалу тәртібін және ерекше жағдайларда қалай атқарылатынын көрсетіп берген. Мақсаты – мұсылман халыққа дін (шариғат) істерінде адаспау үшін дәлелге сүйеніп жол сілтеу. Шариғи дәлел іздеуде белгілі бір әдіс қалыптастырған. Олар: Құран Кәрім, Сүннет, Сахабалар пікірі, Ижма, Қияс, Истихсан, Урф (әдет-ғұрып).
Исламның жалпы қағидалары Құран Кәрімнен алынады. Құраннан кейін сүйенетін дәлелі – сүннет. Сахабалардың пікірі – пайғамбарымызбен (с.а.у.) бірге болып, уахидің түскеніне куәлік етіп, шариғаттың негізгі мақсаттарын жақсы түсінген кісілердің пікірі. Ижма – дін ғалымдарының белгілі бір діни үкімдерге бірауыздан келіскен шешімдері. Қияс – салыстырмалы, аналогия әдісі.
Жоғарыдағы әдістер бойынша дәлелі жоқ мәселелерді Құран мен хадисте сөз болған бір жағдаймен салыстырып, шешім шығару. Истихсан – қандайда бір мәселеге қатысты, осыған ұқсас екінші бір жақсырақ шешімді таңдау. Урф (әдет-ғұрып) жоғарыдағы барлық тәсілден үкім табылмаса, ол халықтың әдет-ғұрыптарын негізге алады.
Ханафи мәзһабының мектебі фиқһ мәселесінде осы әдіс негізінде, кезегімен шариғи үкімдер шығарып, мұсылман халқының діни рухани өмірінен орын тапқан.
Икрам АЙТАЕВ
