Сұрақ: Төте жазудың ерекшелігі неде?
Жауап: Қазақ халқы 1930 жылға дейін өзбек, қарақалпақ, қырғыз, т.б. түркі халықтары сияқты араб әріптерін пайдаланып келді. Сол кездердегі әдеби ескерткіштер, газет-журналдар, іс-қағаздары араб графикасымен жазылды. Қазақ халқы араб жазуының көнеше түрін де, жаңаша түрін де қолданды. Қазақ тіліндегі дыбыстар жүйесін толық таңбалау үшін араб әріптерін қазақ тілінің дыбыстарына бейімдеп пайдаланды. Сол жазуды кезінде «төте жазу» деп атады.
Қазақ халқы төте жазуын 1929 жылы латын графикасының негізіндегі жаңа алфавитті қабылдағанға дейін қолданды. Төте жазудың араб жазуынан негізгі айырмашылығы ондағы дыбыстар жеке әріп түрінде таңбаланды.
Қазақ әліпбиінде 42 әріп болса, араб әріптерінің негізінде жасалған төте қазақ әліпбиінде 32 әріп болған. Демек, 1929 жылға дейінгі мұрағаттардағы еңбектерді оқимын десең, төте жазуды білу керек.
Икрам АЙТАЕВ
