Неке – күллі мұсылман баласы қадірлеп, қастер тұтқан ұстанымның бірі. Ол – Пайғамбарымыздан (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) қалған сүннет. Бұл туралы Аллаһ Елшісі былай деген:
«Неке – менің сүннетім. Кім менің сүннетім бойынша амал етпесе менен емес. Үйленіңіздер! Себебі, мен басқа үмбеттерден сендердің көптіктеріңмен мақтан етемін. Кімнің шамасы келсе, дереу үйленсін. Кімнің оған шамасы келмесе, ораза ұстасын. Себебі ораза – құмарлық сезімді басады», − деген.
Міне, осы хадисті өлеңінде шебер қолданған бір ақынымыз:
Патша қызын береді оқып некаһ,
Неке қылмақ Пайғамбар сүннеті хақ, − дейді.
Халқымыз мұсылман болғандықтан Ислам дінінде белгіленген некенің шарттарынан да хабардар болғаны анық. Сондай шарттардың бірі балиғат жасына жеткен қыздың өз ырзашылығынсыз, зорлап үйлендіруге болмайтыны. Бұл туралы Пайғамбарымыздың (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) хадисі бар. Бір күні Пайғамбарымыздың жанына бір жас қыз келіп: «Әкем өзінің тұрмысын жақсарту үшін мені бауырының ұлымен үйлендірді, – деп арызданды. Аллаһ Елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) некені бұзып-бұзбауды қыздың өз ырқына берді. Қыз: «Мен әкемнің шешімімен келісемін, тек қана әкелердің бұлай жасауға құқықтарының жоқ екенін әйелдердің білгенін қаладым», – дейді.» Осы хадисті басшылыққа алып, мұсылман ғалымдар балиғат жасына жеткен қыздың келісімі болмаған некені жарамсыз деп санаған. Міне, осы хадисті өлеңінде дәлел ретінде ұстанған айтыскер Айқын бұл туралы пікірін:
Ризасыз неке харам деген қайда, Жоқ па еді оқығаның оны бұрын? − деп келтіреді.
Пайғамбарымыздың неке жайлы хадистерінің арасында қалыңдық таңдау мәселесінде де өнегелі өсиеттер бар. Мысалы, Аллаһ елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Әрбіріңіз шүкірлік айтатын жүрегі бар, зікір айтатын тілі бар, ақырет істеріңізге жәрдемші болатын мұсылман әйел алсын»; «Мұсылман ер тақуалықтан кейін ең көп жақсылықты салиқалы әйелде көреді. Мұндай әйелге бұйрық айтса, орындайды. Оған қараса көкірегін қуаныш билейді. Ол күйеуіне берген уәдесін орындауға да көмектеседі. Әйелінің жанынан ұзап, алысқа кетсе, әйелі әрі өзінің намысын қорғап, әрі оның мал-мүлкін жұмсауда адалдықтан таймайды», − дейді.
Осы хадистерді ұран етіп ұстанған халқымыз:
Қыз болса, алар едім молла болса,
Іздегені сопылық жолда болса.
Бөтен жанға көңілін аудармайтын,
Құран менен кітап қолда болса, – деп көңіліндегі ой-арманының шетін қылтитады.
Шәмшат ӘДІЛБАЕВА
Неке – күллі мұсылман баласы қадірлеп, қастер тұтқан ұстанымның бірі. Ол – Пайғамбарымыздан (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) қалған сүннет. Бұл туралы Аллаһ Елшісі былай деген:
«Неке – менің сүннетім. Кім менің сүннетім бойынша амал етпесе менен емес. Үйленіңіздер! Себебі, мен басқа үмбеттерден сендердің көптіктеріңмен мақтан етемін. Кімнің шамасы келсе, дереу үйленсін. Кімнің оған шамасы келмесе, ораза ұстасын. Себебі ораза – құмарлық сезімді басады», − деген.
Міне, осы хадисті өлеңінде шебер қолданған бір ақынымыз:
Патша қызын береді оқып некаһ,
Неке қылмақ Пайғамбар сүннеті хақ, − дейді.
Халқымыз мұсылман болғандықтан Ислам дінінде белгіленген некенің шарттарынан да хабардар болғаны анық. Сондай шарттардың бірі балиғат жасына жеткен қыздың өз ырзашылығынсыз, зорлап үйлендіруге болмайтыны. Бұл туралы Пайғамбарымыздың (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) хадисі бар. Бір күні Пайғамбарымыздың жанына бір жас қыз келіп: «Әкем өзінің тұрмысын жақсарту үшін мені бауырының ұлымен үйлендірді, – деп арызданды. Аллаһ Елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) некені бұзып-бұзбауды қыздың өз ырқына берді. Қыз: «Мен әкемнің шешімімен келісемін, тек қана әкелердің бұлай жасауға құқықтарының жоқ екенін әйелдердің білгенін қаладым», – дейді.» Осы хадисті басшылыққа алып, мұсылман ғалымдар балиғат жасына жеткен қыздың келісімі болмаған некені жарамсыз деп санаған. Міне, осы хадисті өлеңінде дәлел ретінде ұстанған айтыскер Айқын бұл туралы пікірін:
Ризасыз неке харам деген қайда, Жоқ па еді оқығаның оны бұрын? − деп келтіреді.
Пайғамбарымыздың неке жайлы хадистерінің арасында қалыңдық таңдау мәселесінде де өнегелі өсиеттер бар. Мысалы, Аллаһ елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Әрбіріңіз шүкірлік айтатын жүрегі бар, зікір айтатын тілі бар, ақырет істеріңізге жәрдемші болатын мұсылман әйел алсын»; «Мұсылман ер тақуалықтан кейін ең көп жақсылықты салиқалы әйелде көреді. Мұндай әйелге бұйрық айтса, орындайды. Оған қараса көкірегін қуаныш билейді. Ол күйеуіне берген уәдесін орындауға да көмектеседі. Әйелінің жанынан ұзап, алысқа кетсе, әйелі әрі өзінің намысын қорғап, әрі оның мал-мүлкін жұмсауда адалдықтан таймайды», − дейді.
Осы хадистерді ұран етіп ұстанған халқымыз:
Қыз болса, алар едім молла болса,
Іздегені сопылық жолда болса.
Бөтен жанға көңілін аудармайтын,
Құран менен кітап қолда болса, – деп көңіліндегі ой-арманының шетін қылтитады.
Шәмшат ӘДІЛБАЕВА
