قونايەۆتىڭ ناماز وقىعانى راس پا؟

بەيسەنبى، 12.01.2017
Қонаевтың намаз оқығаны рас па?

بۇگىن 12-قاڭتار – قازاقتىڭ ٴبىرتۋار ۇلى، قوعام قايراتكەرى، ٴۇش مارتە سوسياليستىك ەڭبەك ەرى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قونايەۆتىڭ تۋعان كۇنى. ول – كوزى تىرىسىندە-اق اڭىزعا اينالىپ، ومىردەن وتكەننەن كەيىن اتاعى ٴتىپتى اسپانداپ كەتكەن تۇلعا. ديماش اقساقال دەگەندە قازاقتىڭ شىعارعا جانى بولەك. ويتكەنى، ونىڭ شاراپاتىن كورمەگەن ونەر ادامدارى دا، اقىن-جازۋشىلار، ٴتىپتى قاراپايىم شارۋا ادامدارى دا كەمدە-كەم.

ال ونىڭ 50 جىل ەل باسقارا تۇرىپ، جۇمىستان كەتكەنىندە ٴتورت بولمەلى پاتەرىنەن باسقا ٴبىر ارتىق دۇنيەسى بولماعانىن ەل بۇگىندە جىر عىپ ايتادى. مۇمكىندىگى بولا تۇرا بايلىقتىڭ سوڭىنان كەتپەي، مانساپتىڭ بۋىنا ماستانباي، ادامدىق بيىكتەن تۇسپەۋ ٴۇشىن كىسىگە تەرەڭ يمان كەرەك شىعار. ەندەشە قونايەۆتى قۇدايدان قورىققان، قازاعى الدىنداعى مىندەتىن ادال اتقارعان يماندى جان دەسەك، ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس بولار. وسى ورايدا ەسىمىزگە «قونايەۆ ناماز وقىعان ەكەن»، «جۇما نامازىن قالدىرماپتى»، «مەشىتكە ٴجيى بارعان كورىنەدى» دەگەن حالىق ىشىندە ٴجيى ايتىلاتىن سوزدەر ەسىمىزگە ٴتۇستى. بۇل اڭگىمەنىڭ قانشالىقتى نەگىزدى ەكەنىن ٴبىلىپ، زەرتتەپ كورمەك نيەتپەن د.قونايەۆ مۋزەيىن بەتكە الدىق.

اتاسى جۇماباي قاجىلىققا ەكى رەت جاياۋ بارعان

دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قونايەۆتىڭ مۋزەيى الماتى قالاسىنداعى تولەبايەۆ كوشەسىندە ورنالاسقان. كەزىندە بۇل ۇيدە بەلگىلى كومپوزيتور لاتيف حاميدي تۇرىپتى. مۋزەي قونايەۆتىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا، 2002 جىلى اشىلعان.

مۋزەي ەكى زالدان تۇرادى ەكەن. ٴبىز الدىمەن قونايەۆتىڭ جاستىق شاعى، قىزمەتتىك ٴومىرى بەينەلەنگەن سۋرەتتەر، وعان تارتۋ ەتىلگەن ٴتۇرلى سىيلىقتار ورىن العان قىزىل زالدى ارالادىق. ارالاي ٴجۇرىپ، مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى، بىزگە ەكسكۋرسوۆود بولعان ٴنۇريلا جۇسىپبايەۆانى سوزگە تارتتىق. ول دارا باسشىنىڭ ومىرىنەن سىر شەرتە جونەلدى:

– بىزىگە ديماش اقساقالدىڭ وتباسى تۋرالى دا ايتىپ بەرىڭىزشى. ٴدىندى جاقسى ۇستاناتىن، يماندى وتباسىندا تاربيەلەنگەن سەكىلدى عوي؟

– دۇرىس ايتاسىز، قونايەۆ تەكتى اۋلەتتەن. بۇل وتباسىنان ٴۇش اكادەميك شىققان. ولار – دىنمۇحامەد، ٴىنىسى اسقار قونايەۆ جانە ۇلكەن اپكەسى ٴامينانىڭ بالاسى ەدىگە تۇركەبايەۆ. ٴتۇرلى سالانى مەڭگەرگەن 15-كە جۋىق عىلىم كانديداتتارى تاعى بار. ال اكەسى مەڭلىاحمەتتىڭ ارنايى ٴبىلىمى بولماعان. جاس كەزىندە مەدرەسەدە وقىپ، اراب-پارسى تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن ەكەن. كەيىن ٴوز بەتىمەن قازاق، ورىس تىلدەرىندە ساۋاتتى جازۋدى ۇيرەنگەن ادام. سولاي ٴوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعى، بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىمەن ٴبىراز جەرگە جەتىپ، بالالارىنا جوعارى ٴبىلىم اپەرىپ، بيىككە ىنتالاندىرعان جان.

– بۇل كىسىلەردىڭ ەسىمدەرىن كىم قويدى ەكەن؟

– اكەسى احمەتتىڭ ەسىمىن جۇماباي اقساقال قويسا كەرەك. كەي دەرەكتەردە احمەت، ەندى بىرىندە مەڭلىاحمەت اتالۋىنىڭ دا وزىندىك سىرى بار. ازان شاقىرىپ قويعان اتى – احمەت. تۋىستارىنىڭ ايتۋىنشا، بىردە احمەت اقساقال قاتتى اۋىرىپ، ٴولىم اۋزىنان قالعان ەكەن. ونداي جاعدايدا قازاقتىڭ ىرىمى بويىنشا اتى اۋىستىرىلۋى ٴتيىس. سولاي بەتىندەگى مەڭىن ەسكەرىپ، مەڭلىاحمەت اتاپ كەتىپتى. ال دىنمۇحامەد دەگەن ەسىمگە كەلەتىن بولساق، ونى قاجىلىققا ەكى رەت جاياۋ بارىپ قايتقان اتاسى جۇماباي قويىپتى. ول كىسى نەمەرەسى دۇنيەگە كەلەر الدىندا تۇسىندە مىلتىق كورىپ، جاقسىلىققا جورىعان. سەزگەنىندەي دۇنيەگە اتۇستار نەمەرە كەلىپ، ەسىمىن ازان شاقىرىپ ٴوزى قويادى. ٴبىراق نەمەرەسى ٴومىر ەسىگىن اشقان سوڭ ارادا ٴۇش اي وتكەندە 90-عا كەلگەن قاريا دۇنيە سالىپتى.

– اكەسى مەڭلىاحمەت تە، قونايەۆتىڭ ٴوزى دە ۇزاق جاساعان ادامدار عوي؟

– دۇرىس بايقاعانسىز، بۇل كىسىنىڭ اۋلەتىندە ۇزاق جاساعان ادامدار كوپ. اكەسى احمەت تە 90-عا كەلىپ قايتىس بولعان. دىنمۇحامەدتىڭ ٴوزى 81-جاسىندا دۇنيەدەن وتكەن.

الماتى مەشىتتەرىنە قامقورلىق جاساعان

– قونايەۆتىڭ دىنگە جاقىن بولعانى قانشالىقتى راس؟ ناماز وقىعان با؟

 –دىنمۇحامەد احمەت ۇلى الماتىنىڭ مەشىتتەرىنىڭ بارلىعىن بىلگەن، ٴتىپتى بارىپ تۇرعان ەكەن. ٴار مەشىتتەگى يمامداردىڭ اتى-جوندەرىنە دەيىن جاتقا ٴبىلىپتى. جۇما نامازعا بارعان دەسەدى. ٴبىراق ول ۋاقىتتاعى يدەولوگيانى بىلەسىز. «ناماز وقىدى» دەسەك، وتىرىك اتقانىمىز بولار. دەگەنمەن دىنگە كوزقاراسى وتە دۇرىس بولعان. الماتىنىڭ مەشىتتەرىن ساقتاپ قالۋدا زور ەڭبەك سىڭىرگەن. ٴبىراز سۇرەلەردى جاتقا بىلگەن ەكەن. جۇبايى زۋحرا ٴشارىپقىزى دا دىننەن حابارى بار، قۇران وقي الاتىن ادام بولعان. كوڭىلى، جۇرەگى تازا بولعاننان كەيىن دە حالىققا بارىن سالىپ قىزمەت ەتكەن عوي. دۇنيە جيناماعان. مۇنداي ادامدار بىرنەشە عاسىردا ٴبىر تۋادى. كەيىنگى جاستارعا ۇلگى ەتىپ كورسەتەتىن ادام وسى – دىنمۇحامەد قونايەۆ.

مارفۋعا شاپيان

وقىلدى 431 رەت
joomshaper
top